Поездга чиптасиз чиққан йўловчи: Муқағали томонидан юқори баҳоланган шоир мероси қайта янгради

Тадбир "Дунё қозоқлари ассоциацияси" Республика жамоат бирлашмаси томонидан ташкил этилди. Кечанинг асосий мақсади шоирнинг маънавий ва маданий меросини тарғиб қилиш ва унинг ҳаёти ва ижодини келажак авлодларга таништиришдир.

Умирзақ Қожамуратов — қозоқ шеъриятига ўзига хос услубини олиб кирган истеъдодли шоир, Жумекен Нажимеденов, Муқағали Мақатаев ва Тўлеген Айбергенов каби буюклар қаторида тан олинган. Машҳур шоирлар Абдилда Тажибаев ва Абу Сарсенбаев бошчилигидаги кекса авлод вакиллари ва ҳамкасб ёзувчилар унинг шеърий истеъдодини эътироф этиб, илиқ фикрлар билдирган.

Шунга қарамай, бугунги кунда Умирзақ Қожамуратов номи адабий доираларда камдан-кам тилга олинади. Шоир Ўтежан Нургалиевнинг: “Шоирнинг қандай унутилишини, қандай қилиб эсланмай қолишини Умирзақнинг тақдирига қараб кўришингиз мумкин. Лекин Қожамуратовни эътиборсиз қолдирмайдиган, унинг арвоҳига бош эгмайдиган шоир йўқ”, деган сўзлари ҳам ёзувчининг ижодий тақдирини акс эттиради.

Муқағали Мақатаев каби ўз даврининг кўплаб таниқли шоирларидан юқори баҳо олган Умирзақ Қожамуратов ўзининг ажойиб шеърлари шеърлари билан ажралиб турарди.

Муқағали Мақатаев ўзининг мақолаларидан бирида шундай деб ёзган эди: “Умирзақ кучли шоир. Шунга қарамай, бу бечора ҳали ҳам чиптасиз поездга чиққан йўловчига ўхшайди... Унга ҳали тенгдошлари орасида жой берилмаган ва ҳеч биримиз кел ёки кет дея олмадик. Биз: “Сенда бори шу, сенда йўғи шу”, демадик. Умирзақ бунга лойиқ эди... Шоир ҳам инсон. Биз унинг ижодий тақдирига бир овоздан эътибор қаратишга арзийди деб ўйлаймиз. Маркснинг бир гапи бор: “Шоирларни ҳимоя қилиш керак!” Умирзақ ҳам ҳимояга муҳтож... У Бухарнинг издоши...”, деди у Умирзақ Қожамуратовнинг шеъриятига юқори баҳо бериб ва ​​адабий оламда ўзининг муносиб ўрнини топа олмаганидан афсусланиб.

“Умирзақ Қожамуратов қозоқ шеъриятида алоҳида ўрин тутади”

Кеча давомида Умирзақ Қожамуратовнинг ижодий йўли, унинг жамоатчилик фаолияти, фуқаролик тамойиллари ва миллий маданиятга қўшган ҳиссаси муҳокама қилинди. Шоирнинг ҳаёти ва ижоди ҳақидаги хотиралар ўртоқлашилди, унинг адабий мероси ҳақида фикрлар ва мулоҳазалар билдирилди.

– Умирзақ Қожамуратов қозоқ шеъриятида алоҳида ўрин тутади. У ўзига хос услубга шоир. Унинг табиати ва ўзлиги шеърларида яққол кўриниб туради. Унинг сўзлари тиниқ булоқ каби оқади. У ўз даврида бутун адабий жамоатчиликни ларзага солган истеъдод эди.

Афсуски, адабий жамоатчиликнинг эътирофига қарамай, Муқағали отамиз айтганидек, "ўрнини эгалламади, худди чиптасиз поездга чиққан йўловчи каби". У қадрланмади ёки улуғланмади. Унинг ижоди ҳали ҳам муносиб қадрланди ва жамоатчилик соҳасида кенг тарғиб қилинмоқда, деб айта олмаймиз. Мен унинг буюк меросини улуғлаш бугунги авлоднинг бурчи деб ҳисоблайман, - деди Қозоғистон Ёзувчилар уюшмаси Астана бўлими раиси Бауржан Бабажанули.

Адабий кеча доирасида шоирнинг 90 йиллиги муносабати билан нашр этилган китоблари ва ижодий мероси тақдим этилди.

Улардан бири — «Далама сыр» деб номланган катта тўплам. Китобни тузган Қали Жолдастовнинг сўзларига кўра, у шоирнинг шеърларини талабалик давридан бери тўплаб келади.

– Мен шоирнинг шеърларини талабалик давридан бери тўплаб келаман.  2009 йилда мен шоирнинг 250 га яқин шеърини тўплаб, «Сезім сәттері» номли китоб нашр этдим. Бу йил эса унинг 90 йиллиги муносабати билан биз унинг 400 га яқин шеърини тўплаб, «Далама сыр» номли катта китоб туздик ва уни китобхонларга тақдим этмоқдамиз.

Китоб сотувга қўйилмаган. Уни ҳар бир вилоят кутубхоналарига бепул тарқатиш режалаштирилган. Бу одам барча мавзуларда ёзадиган истеъдодли шоир. Шоир Муқағалининг бир сўзида шундай фикр бор: “Мавзу топа олмаганимизда, Умирзақ бизга келиб, кенглик очарди”. Бу сўзнинг ўзи Умирзақнинг таниқли қозоқ шоирлари билан елкадош яшаган шоир бўлганидан далолат беради, — дейди Қали Жолдастов.

«Далама сыр» — бу шоирнинг ўз ватанига, юртига, табиатига ва халқига бўлган самимий туйғуларини ўзида мужассам этган асарларини бирлаштирган таълимий тўплам. Китобнинг нашр этилиши шоир ижодини қайта ўрганиш ва унинг адабий меросини китобхонлар жамоатчилигига кенг таништириш йўлидаги муҳим қадамдир.

Тадбир давомида иштирокчилар Умирзақ Қожамуратовнинг қозоқ адабиётидаги ўрни ҳақида сўз юритиб, унинг асарларини кенг тарғиб қилиш ва уларни келажак авлодларга етказиш муҳимлигини таъкидладилар.

Тадбирда ёзувчининг замондошлари, зиёлилар, адабиёт ихлосмандлари ва жамоат фаоллари иштирок этишди.

Умирзақ Қожамуратов 1936 йил 6 мартда Ўзбекистоннинг Бухоро вилояти, Томди туманида туғилган.

У ўз фаолиятини мактаб ўқитувчиси ва туман кўнгилли спорт жамияти раиси сифатида бошлаган. Кейинчалик у туман газеталарида адабий ходим ва бўлим мудири бўлиб ишлаган. Қизилўрда шаҳрида Халқ ижодиёти уйида методист бўлиб ишлаган.

1950-йилларнинг охирларида унинг шеърлари туман, вилоят ва республика даврий нашрларида чоп этила бошланди.

Умирзақ Қожамуратов рус шашкаси бўйича фахрий диплом соҳиби бўлди ва Одесса, Вильнюс, Бухоро ва бошқа шаҳарларда ўтказилган минтақавий ва бутуниттифоқ мусобақаларида совриндор бўлган.

Шоирнинг «Жиделі Байсын» (1966), «Таңғы дауыс» (1971), «Жол аяқталмайды» (1981), «Ой кешу» (1989), «Күн астында – құдірет» (1998), «Суреттегі жұмбақтар» (1998) шеърий тўпламлари «Жазушы» ва «Жалын» нашриётлари томонидан нашр этилган.

Шунингдек, Ўзбекистоннинг Навоий вилояти Учқудуқ шаҳридаги 4-сонли қозоқ ўрта мактаби Умирзақ Қожамуратов номи билан аталган.