Миллий коднинг ўзаги: урф-одат ва бугунги жамият
ASTANA. Kazinform — Баҳор билан бирга келадиган Наврўз - янгиланиш ва бирлик рамзидир. Сўнгги йилларда байрам нафақат бир кун, балки ўн кунлик форматда нишонланмоқда. Наврўзноманинг учинчи куни - 16 март - Маданият ва миллий урф-одатлар куни.
Бу кун миллий маданиятнинг жамиятдаги ўрнини қайта баҳолаш ва анъаналарнинг замонавий ҳаёт билан боғлиқлигини баҳолаш имкониятини беради.
Миллатнинг маданий коди - бу анъаналар
Маданиятшунос Асел Никамбекованинг сўзларига кўра, анъаналар миллатнинг тарихий хотирасини сақлайдиган ва жамиятнинг маънавий яхлитлигини шакллантирадиган асосий қадриятлардан биридир.
«Қозоқ халқининг анъаналарини сақлаб қолиш, аввало, давлатимиз озодлигининг кафолатидир. Ҳозирги вақтда олимлар томонидан мустамлакачиликдан кейинги нутқ ва онгни деколонизация қилиш масалалари тез-тез муҳокама қилинади. Ақселеу Сейдимбекнинг айтишича, қозоқ халқи маданияти уч йўналишда ривожланган. Улар: сўз санъати, куй санъати ва ҳунармандчилик санъати. Инсон дунёга чақалоқ бўлиб келганидан тортиб, ҳаётининг охиригача бўлган барча даврда амалга ошириладиган урф-одат ва анъаналар бугунги кунгача халқ оғзаки ижоди орқали етиб келган”, - дейди маданиятшунос.
Миллий характер ва маданий хотира
Маданиятшуноснинг таъкидлашича, миллий коднинг асоси тил ва маданий хотирада ётади.
«Маданий хотирасини йўқотган миллат узоқ вақт яшай олмайди. Маданий коднинг асоси унинг она тилида ётади. Тил орқали инсоннинг ўзига хослиги очиб берилади. Тил - бу руҳнинг қадрияти. Бу, шунингдек, ҳаётга маъно берадиган тилдир. Она тилининг кучи нафақат мамлакатни бирлаштириши, балки маданиятли жамиятни ҳам яратиши мумкин», - дейди у.
Унинг сўзларига кўра, миллий характер ва тарбия кундалик ҳаётдаги анъаналар орқали шаклланади.
«Алихон Бокейхан айтганидек, "миллатга муҳаббат билимдан эмас, балки характердандир", миллий характер миллий тарбиядан бошланади. Оддий саломлашиш, дастурхон атрофидаги одоб-ахлоқ, дуо қилиш ва кундалик ҳаётимиздаги кўплаб маросимлар ва тақиқлар миллат характерини шакллантиради. Ундан кейинги босқич — инсоннинг шахс сифатида шаклланишида муҳим бўлган шариатга оид билимлар, яъни бировнинг ҳаққини емаслик, ёлғон гапирмаслик, ўғрилик қилмаслик каби тушунчалар», - дейди маданиятшунос.
Ёшлик ва анъана
Асел Никамбекованинг сўзларига кўра, бугунги ёшлар миллий маданиятга тобора кўпроқ қизиқишмоқда. Лекин анъаналарнинг мазмунини тушуниш муҳимдир.
«Бугунги ёшлар шахсий ривожланишга катта эътибор беришади. Ёшлар миллий кийим кийиш, ўз тилимизда мусиқа тинглаш ва баъзи уй-рўзғор буюмлари даражасидан маънавий даражага ўтиш вақти келди», - дейди у.
Ёшларнинг миллий маданиятга муносабати эркин фикрлаш билан боғлиқ.
«Урф-одат ва анъаналарга ҳурмат билан қараш миллат сифатида сақланиб қолишимизга ёрдам беради. Миллатнинг моҳияти анъаналарнинг ташқи шаклини бурч сифатида бажарганимизда эмас, балки унинг ички мазмунини бутун қалбимиз билан қабул қилганимизда намоён бўлади. Давлатнинг маданий капитали - эркин фикрлайдиган ёшлар. Ёшларни ватанни севишга ўргатадиган қуруқ ва ёдланган гаплардан кўра, аввало уларни эркин фикрлашга ўргатиш ва эртанги кунига ишонч билан қараши учун шароит яратиш керак», - дейди маданиятшунос.
