Марказий Осиё иқтисодиётининг ярмидан кўпи Қозоғистон ҳиссасига тўғри келади — ОАВ
ASTANA. Kazinform — Марказий Осиё иқтисодиётининг умумий ҳажми ярим триллион доллардан ошди. Унинг ярмидан кўпи Қозоғистон ҳиссасига тўғри келади. Шунингдек, мамлакат экспорт ҳажми ва тўпланган хорижий инвестициялар бўйича минтақада етакчилик қилмоқда.
The Times of Central Asia маълумотларига кўра, Қозоғистон, Ўзбекистон, Туркманистон, Қирғизистон ва Тожикистоннинг жами ялпи ички маҳсулоти 543 миллиард долларга баҳоланмоқда. Шундан 306 миллиард доллари Қозоғистон ҳиссасига тўғри келади.
Таққослайдиган бўлсак, Ўзбекистон иқтисодиёти ҳажми 147 миллиард доллар, Туркманистонники — 50 миллиард доллар, Қирғизистонники — 23 миллиард доллар, Тожикистонники эса 18 миллиард долларга тенг.
Қозоғистон Марказий Осиё экспортининг учдан икки қисмини таъминлайди
Қозоғистоннинг ташқи савдодаги улуши бундан ҳам юқори. Марказий Осиё давлатларининг умумий экспорт ҳажми 139 миллиард долларга тенг. Шундан 92 миллиард доллари ёки 66 фоизи Қозоғистон ҳиссасига тўғри келади.
Ўзбекистон минтақавий экспортнинг 23 фоизини ёки 32 миллиард долларини таъминлайди. Туркманистоннинг улуши — 5 фоиз ёки 7 миллиард доллар, Қирғизистонники — 4 фоиз ёки 6 миллиард доллар, Тожикистонники эса қарийб 1 фоиз ёки 1,6 миллиард доллар. Қозоғистон ва Тожикистон бўйича шарҳда 2024 йил маълумотларидан фойдаланилган.
Шундай қилиб, Қозоғистон Марказий Осиёдаги асосий экспорт маркази бўлиб қолмоқда. Мамлакат беш давлат умумий экспортининг қарийб учдан икки қисмини таъминлайди.
Хорижий инвестицияларнинг қарийб 70 фоизи Қозоғистон ҳиссасига тўғри келади
Қозоғистоннинг хорижий капитални жалб қилишдаги улуши ҳам юқори. Марказий Осиёда тўпланган тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар ҳажми 220,5 миллиард долларга баҳоланмоқда.
Шундан 151,3 миллиард доллари ёки 68,6 фоизи Қозоғистон ҳиссасига тўғри келади. Кейинги ўринларда Туркманистон — 44,6 миллиард доллар ва Ўзбекистон — 16,7 миллиард доллар билан қайд этилган. Қирғизистон ва Тожикистоннинг ҳар бирига қарийб 4 миллиард доллардан тўғри келади.
Қозоғистон минтақа иқтисодиётининг салмоқли қисмини шакллантирса-да, Марказий Осиё аҳолисининг фақат тўртдан бир қисми мамлакатда яшайди. Минтақадаги 83,6 миллион кишининг қарийб 21 миллиони ёки 25 фоизи Қозоғистонда истиқомат қилади. Ўзбекистон ҳиссасига эса Марказий Осиё аҳолисининг 44 фоизи ёки қарийб 37 миллион киши тўғри келади.
Молиявий кўрсаткичлар бўйича ҳам Қозоғистон қўшни давлатлардан ажралиб туради. Мамлакатнинг захиралари 129,3 миллиард долларга баҳоланмоқда. Давлат ва давлат кафолати остидаги ташқи қарз ҳажми эса 34 миллиард долларни ташкил этади. Яъни захиралар ҳажми ташқи қарздан 3,8 баробар кўп. Бу таққослама маълумотлар келтирилган минтақа давлатлари орасидаги энг юқори кўрсаткичдир.
Қозоғистоннинг давлат қарзи ЯИМнинг 24,6 фоизига тенг. Хориждан келадиган пул ўтказмалари ҳажми ЯИМнинг атиги 0,1 фоизини ташкил этади. Хорижий ёрдамга қарамлик эса ялпи миллий даромаднинг 0,03 фоизига тенг.
Шундай қилиб, Марказий Осиё аҳолисининг тўртдан бир қисми Қозоғистонда яшаса-да, мамлакат минтақа иқтисодиётининг ярмидан кўпини, умумий экспортнинг учдан икки қисмини ва тўпланган тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларнинг қарийб 69 фоизини таъминлайди. Бу кўрсаткичлар умумий иқтисодиёт ҳажми ярим триллион доллардан ошган Марказий Осиёда Қозоғистоннинг иқтисодий салоҳиятини яққол намоён этади.
