Қурултой қонун қабул қилди: Россиядан қандай нефть маҳсулотлари етказиб берилади
ASTANА. Кazinform – Бугун Қурултойнинг ялпи мажлисида “Қозоғистон Ҳукумати ва Россия Ҳукумати ўртасида 2010 йилги Қозоғистон Республикасига нефть ва нефть маҳсулотлари етказиб бериш соҳасида савдо-иқтисодий ҳамкорлик тўғрисидаги битимнинг амал қилишини қайта тиклаш ва унга ўзгартиришлар киритиш тўғрисидаги протоколни ратификация қилиш тўғрисида”ги қонун II ўқишда кўриб чиқилди ва қабул қилинди.
Протокол 2024 йил 27 ноябрда Астана шаҳрида имзоланди. Унинг асосий мақсади — 2024 йил 1 январда амал қилиш муддати тугаган битимнинг амал қилишини қайта тиклаш ва икки томонлама ҳамкорликнинг айрим қоидаларини янгилашдир.
Протокол қуйидагиларни назарда тутади:
- 2024 йил 1 январдан келиб чиқадиган ҳуқуқий муносабатларга ҳам узайтирилган ҳолда битимнинг амал қилишини қайта тиклаш;
- нефть ва нефть маҳсулотлари етказиб беришнинг индикатив балансларини ҳар йили мувофиқлаштириш механизмини сақлаб қолиш;
- икки давлатнинг ваколатли органлари ўртасида ахборот алмашинувини давом эттириш;
- шартнома бўйича етказиб бериладиган нефть маҳсулотларидан фойдаланишни назорат қилиш;
- шартнома 2028 йил 1 январгача узайтирилди ва Томонларнинг эътирозлари бўлмаган тақдирда, кейинчалик автоматик равишда беш йил муддатга узайтириш назарда тутилди.
— Қозоғистон учун ушбу Шартнома энергия хавфсизлигини таъминлаш ва нефть маҳсулотлари ички бозорининг барқарор ишлашини таъминлаш нуқтаи назаридан муҳимдир. Ҳужжат икки давлат ваколатли органларининг ҳаракатларини мувофиқлаштириш учун халқаро ҳуқуқий асосни шакллантиради ва нефть маҳсулотлари етишмовчилиги юзага келган тақдирда зарур чораларни кўриш имконини беради. Протокол ратификация қилинмаса, икки давлат ўртасида нефть ва нефть маҳсулотларини етказиб бериш бўйича ҳукуматлараро мувофиқлаштиришнинг халқаро ҳуқуқий механизми ўз фаолиятини тўхтатади. Бу таъминотнинг олдиндан айтиб бўладиган даражада пасайишига ва ички бозорда нефт маҳсулотлари етишмовчилигига олиб келади, — деди ҚР Энергетика вазири Ерлан Ақкенженов.
Унинг сўзларига кўра, Протоколни ратификация қилиш ваколатларни хорижий давлатларнинг давлат органларига ўтказишни назарда тутмайди, Қозоғистон Республикаси қонунчилигига ўзгартиришлар киритишни талаб қилмайди, республика бюджетидан қўшимча харажатларни талаб қилмайди ва салбий ижтимоий-иқтисодий ёки экологик оқибатларга олиб келмайди.
Қозоғистон ички бозори
Қурултойнинг Иқтисодий сиёсат, саноат ва энергетика қўмитасининг маълумотларига кўра, Протоколда ушбу Шартнома қоидаларини қўллаш ёки талқин қилишдан келиб чиқадиган низолар Томонлар ўртасида маслаҳатлашувлар ва музокаралар орқали ҳал қилиниши белгиланган. Протоколга мувофиқ, Шартноманинг амал қилиш муддати 2028 йил 1 январгача узайтирилади.
Ҳужжатда индикатив таъминот балансларини йиллик мувофиқлаштириш механизми, икки давлатнинг ваколатли органлари ўртасида маълумот алмашиш, шунингдек, Россия Федерациясидан нефть маҳсулотларини божсиз импорт қилиш имконияти сақланиб қолади.
Божсиз режимни сақлаб қолиш Қозоғистон ички бозорининг айрим турдаги нефть маҳсулотларига бўлган талабини таъминлаш учун амалий аҳамиятга эга. Шу билан бирга, 2026 йилда кутилаётган тежаш тахминан 30 миллиард тенгени ташкил этади, жумладан, бензин учун — 5,59 миллиард тенге, дизель ёқилғиси учун — 15,75 миллиард тенге ва авиация ёқилғиси учун — 8,61 миллиард тенге.
Бундан ташқари, келишувнинг қайта тикланиши нефть ва нефть маҳсулотлари етказиб беришнинг индикатив балансини шакллантиришда ҳамкорлик қилиш учун халқаро-ҳуқуқий асос яратади.
Шундай қилиб, Протоколни ратификация қилиш нафақат Қозоғистон ва Россия ўртасидаги савдо-иқтисодий ҳамкорликни давом эттириш, балки ички нефт маҳсулотлари бозорининг барқарорлигини ва Қозоғистоннинг энергия хавфсизлигини сақлаш учун ҳам муҳимдир.
Шу муносабат билан вазир депутатларнинг саволига жавоб берар экан, Россиядан нефть маҳсулотлари учун божсиз режимни сақлаб қолиш Қозоғистон учун қандай иқтисодий афзалликларга эга эканлигини тушунтирди.
— Асосан, мен иккита ижобий таъсирни кўрмоқдаман. Биринчидан, зарур бўлганда, бу бизнинг ички бозоримизни юқори сифатли нефт маҳсулотлари билан тўлиқ таъминлайди. Ушбу келишув бизга шундай имконият беради. Масалан, бугунги кунда бизда дизель ёқилғиси етишмовчилиги бўлганида, биз Россия Федерациясидан керакли ҳажмни импорт қиламиз. Иккинчидан, агар икки мамлакат ўртасида бундай келишув бўлмаганида, биз ушбу олиб чиқиш божхона тўловларини Россия Федерацияси бюджетига тўлаган бўлар эдик. Ушбу келишув билан биз йилига 30 миллиард тенге тежашга эришамиз. Россия Федерацияси бюджетига тўловларсиз, биз икки мамлакат ўртасидаги ушбу иқтисодий ва ижтимоий муносабатларни сақлаб қоламиз ва янада ривожлантирамиз, — деди Ерлан Ақкенженов.
Унинг сўзларига кўра, ҳар йили авиация ёқилғисини етказиб беришда муайян қийинчиликларга дуч келамиз. Ҳозирда биз Россия Федерациясидан тахминан 300 000 тонна авиация ёқилғисини импорт қиламиз. Бу келишув эса бизга ёқилғини божсиз импорт қилиш имконини беради.
Эслатиб ўтамиз, Қозоғистон ва Сербия ҳарбий-техник ҳамкорликни мустаҳкамлайди.
