Қозоғистонда уй-жой ижараси нархлари қайси ҳудудда қандай

Ижара бозори ўсиб бормоқда. 2026 йил январь-март ойларида уй-жой ижараси ва фойдаланиш соҳасида кўрсатилган хизматлар ҳажми 333,9 миллиард тенгега етди. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 12,7 фоизга кўп. Хизматларнинг умумий ҳажми орасида аҳолининг ўз маблағлари ҳисобидан тўлаган хизматлари 53,6 миллиард тенгени ташкил этди, бу йил давомида 10,3 фоизга ўсишдир.

2025 йил натижаларига кўра, уй-жой ижараси ва фойдаланиш хизматлари ҳажми 830,2 миллиард тенгени ташкил этди. Бу 2024 йилга нисбатан атиги 0,3% кўп бўлса-да, бозор ҳажми 2019 йилга нисбатан 2,5 баравар ошди. 2020 йилда соҳа 3,7% га қисқарди. Пандемия бунга, шубҳасиз, таъсир кўрсатди. 2021 йилда у 28,1% га ўсди. 2022 йилда у яна 8,9% га пасайди, кейин 2023 йилда 42,1% га ва 2024 йилда 57,1% га кескин ошди.

Аҳоли томонидан тўланадиган ижара хизматлари ҳажмининг ўсиши айниқса сезиларли бўлди. 2024 йилда бу кўрсаткич 55,9 миллиард тенгедан 188,7 миллиард тенгегача, яъни 3,4 бараварга ошди. 2025 йилда эса 4,1% га камайди ва 180,9 миллиард тенгени ташкил этди. Шунга қарамай, бу кўрсаткич олдинги йилларга нисбатан анча юқори даражада қолди.

Туристик уй-жой ижараси бозори

Бозор тузилмасида туризм соҳаси билан боғлиқ хусусий уй-жой ижараси хизматлари ҳам ҳисобга олинади. 2025 йил охирида уларнинг ҳажми 232,4 миллиард тенгега етди, бу йил давомида 22,9% га ўсишдир. Бу 2019 йилга нисбатан деярли тўрт баравар кўп.

Бозорнинг энг катта улуши ҳали ҳам туризм соҳаси билан боғлиқ бўлмаган квартиралар ва уйларни ижарага бериш хизматларига тегишли. 2025 йилда ушбу сегмент ҳажми 7,2% га камайди ва 575,5 миллиард тенгени ташкил этди. Ундан олдин, 2024 йилда 93,5% га кескин ўсиш қайд этилган эди.

Экспертларнинг фикрига кўра, бунга аҳолини ўз даромадларини намойиш этишга ва тегишли солиқларни тўлашга ундаш чоралари таъсир кўрсатган бўлиши мумкин. Кўпгина уй эгалари мажбурий тўловларни ўтказишни бошлаганларидан сўнг, қайд этилган айланма ошди.

Бундан ташқари, аҳолининг ўзи томонидан тўланадиган уй-жой ижараси хизматлари ҳажми барқарор ўсиб бормоқда. Йил давомида у 6,5% га ўсди ва 154,6 миллиард тенгега етди. Унинг бозор улуши 23,4% дан 26,9% гача ошди.

Бозор ҳажми барқарорлашган бўлса-да, уй-жой ижараси нархи барқарор равишда ўсиб бормоқда.

Миллий статистика бюросининг маълумотларига кўра, 2026 йил июнь ойида шинам уй-жой ижараси нархи ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 13,9% га юқори бўлган. 2025 йил июн ойида бундай ўсиш 12,7% ни ташкил этди.

Нархлар, айниқса, 3-4 йил олдин кескин ошди. Энг юқори ўсиш 2022 ва 2023 йилларда қайд этилган бўлиб, ўшанда бу кўрсаткич 23,6% ва 25,4% ни ташкил этган.

Уй-жой ижараси нархининг ошиши тўхтамаяпти. 2026 йилнинг биринчи ярмида ижара ҳақи яна 2,1% га ошди. Февраль ва март ойларида қисқа муддатли пасайишдан сўнг, улар апрель ойида яна кўтарила бошлади. Май ва июнь ойларида ҳам қимматлашди.

Қайси ҳудудларда ижара ҳақи юқорироқ?

Уй-жой ижараси нархларининг энг юқори ўсиши Павлодар вилоятида қайд этилди (38,9%).

Ушбу кўрсаткичдан кейин:

• Шимолий Қозоғистон вилояти – 35,2%;

• Қизилўрда вилояти – 19,6%;

• Ақтўбе вилояти – 17,1%;

• Манғистау вилояти – 15,5%;

• Шарқий Қозоғистон вилояти – 15,3%.

Республика аҳамиятидаги шаҳарларда ижара ҳақининг ўсишига назар ташласак: Алматида – 14%, Астанада – 13,7%, Чимкентда – 11,3%.

Энг паст ўсиш эса қуйидагиларда қайд этилди:

• Ақмола вилояти – 5,1%;

• Ғарбий Қозоғистон вилояти – 5,5%;

• Улитау вилояти – 7,1%.

Экспертларнинг фикрига кўра, агар ижара ҳақи икки хонали суръатларда ўсишда давом этса, уй-жой нархининг арзонлиги бозорда асосий муаммо бўлиб қолади. Уй эгалари ва ижарачилар ўртасидаги муносабатларни расмий тартибга солиш низолар сонини камайтириши мумкин. Бироқ, агар уй-жой таъминоти ошмаса, юқорида айтиб ўтилган чораларнинг ўзи нархларнинг ошишини тўхтата олмайди.

Шуни таъкидлаш керакки, аввалроқ Қозоғистонда 1 миллион киши уй-жойга муҳтож сифатида рўйхатдан ўтганини ёзган эдик.

Бу ҳақда «Отбасы банк» АЖ бошқаруви раисининг ўринбосари Жансултан Матай BIZDIÑ ORTA подкастида айтиб ўтди.

— Умуман олганда, тахминан 1 миллион киши уй-жойга муҳтож сифатида рўйхатдан ўтган. Улардан тахминан 360 минг киши янги тизимда навбатда турибди. Улар ўзлари ва оила аъзолари уй-жойга эга эмаслигини тасдиқлашди ва маълумотларини янгилашди, — деди Жансултан Матай.

Унинг сўзларига кўра, мамлакатда уй-жойга бўлган юқори талаб бир нечта омилларга боғлиқ. Улардан бири — халқаро стандартларга нисбатан уй-жой қамровининг паст даражаси.

— БМТ стандартларига кўра, ҳар бир киши 30 квадрат метр уй-жойга эга бўлиши керак. Бугунги кунда бу кўрсаткич 25 квадрат метрни ташкил этади. Бундан ташқари, 2000-2002 йилларда туғилган ёшлар ҳозирда мактабни битириб, ўз уй-жойларига эга бўлишга интилмоқда. Мамлакатимизда ҳар йили 300-400 минг бола туғилади. Шунинг учун уй-жойга талаб ҳали ҳам юқори, — деди у.

Бундан ташқари, биз Ҳукумат давлат уй-жой фондидаги уй-жойларни хусусийлаштириш қоидаларига ўзгартиришлар киритганини хабар қилдик. Энди хусусийлаштирилган уй-жойнинг қолдиқ қийматига қараб, уни 15 йилгача бўлиб-бўлиб тўлаш мумкин бўлади.

Қарорга кўра, Қозоғистон фуқаролари ҳали ҳам давлат уй-жой фондидан фақат битта уй-жойни хусусийлаштириш ҳуқуқига эга. Шу билан бирга, уй-жойларни купон механизми орқали хусусийлаштириш фуқаронинг бу ҳуқуқдан фойдаланишига тўсқинлик қилмайди.

Ҳужжатда шунингдек, уй-жойларни хусусийлаштириш тушунчаси ҳам аниқлаштирилган. Қозоғистон Республикаси фуқаролари ҳозирда давлат уй-жой фондида эгаллаб турган уй-жойларини қонун билан белгиланган тартибда сотиб олишлари мумкин.

Яна бир ўзгартиришга кўра, агар асосий ижарачининг оила аъзоси илгари хусусийлаштирилган уй-жой бирлигида 50 фоиз ёки ундан кам улушга эга бўлса, бу уни кейинчалик давлат уй-жой фондидаги уй-жойни хусусийлаштириш ҳуқуқидан маҳрум қилиш учун асос бўлмайди.

Хусусийлаштирилган уй-жой нархини тўлаш тартиби ҳам ўзгарди. Энди тўлов муддати уй-жой бирлигининг қолдиқ қиймати асосида белгиланади.

Хусусан:

· агар уй-жой бирлигининг қолдиқ қиймати 15 миллион тенгегача бўлса, тўлов муддати 10 йилгача бўлади;

· агар уй-жой бирлигининг қолдиқ қиймати 15 миллион тенгедан ошса, тўлов 15 йилгача бўлган муддатга бўлиб-бўлиб амалга оширилади.

Қарор 2026 йил 17 июлда кучга кирди.