Қозоғистонда 6 млнга яқин автомобиль: таъмир ва эҳтиёт қисмлардан ким даромад олади
ASTANA. Kazinform - Қозоғистонда автомобиллар сони ортиб бормоқда, шу билан бирга техник хизмат кўрсатиш, таъмирлаш ва автозапчастларга бўлган эҳтиёж ҳам кўпаймоқда. Бу тенденциялар бозорга ва кичик ҳамда ўрта бизнес ривожига қандай таъсир кўрсатаётгани ҳақида Рақобат муҳитини тадқиқ қилиш маркази, Иқтисодий тадқиқотлар институтининг катта эксперти Бейбарис Аубакиров Kazinform агентлиги мухбирига изоҳ берди.
Қозоғистон автопарки ўсмоқда, шу билан бирга СТО хизматларига талаб ҳам ортиб бормоқда
Сўнгги маълумотларга кўра, мамлакатда 5,955 миллион транспорт воситаси рўйхатга олинган, бу ўтган йилга нисбатан 2,5 фоизга кўп. Автопаркнинг асосий қисмини енгил автомобиллар ташкил этади — 83,9 фоиз.
Бейбарис Аубакировнинг маълум қилишича, янги автомобиллар бозори ҳам ўсмоқда. 2025 йил якунларига кўра, Қозоғистонда 234,9 мингта янги енгил ва тижорат автомобиллари сотилган бўлиб, бу 2024 йилга нисбатан 14,4 фоизга кўп. Шу билан бирга, Қозоғистон автопаркининг асосий хусусияти унинг ёши ҳисобланади: енгил автомобилларнинг 71 фоиздан ортиғи 10 йилдан зиёд вақт давомида фойдаланилмоқда.
Мутахассис таъкидлашича, бундай тузилма автомобиль эгалари доимий равишда техник хизмат ва таъмирга муҳтож эканини англатади.
“Натижада техник хизмат кўрсатиш станциялари (СТО), диагностика, кузов таъмири, шиналарни алмаштириш хизматлари ҳамда автозапчастлар сотувига барқарор талаб сақланиб қолмоқда. Кичик ва ўрта бизнес учун бу ривожланишда катта имкониятлар яратади, чунки автопаркни янгилаш ва сақлаш билан боғлиқ жараёнлар хизматлар бозорини тўғридан-тўғри қўллаб-қувватлайди”, — деди Бейбарис Аубакиров.
Унинг маълумотига кўра, 2025 йилда Қозоғистонда автомобилларга техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ҳажми 400 миллиард тенгега етган. 2024 йилга нисбатан бозор 36,6 фоизга ўсган, ўша йили унинг ҳажми 292,8 миллиард тенгени ташкил этган.
Ҳар бир СТОга 730 дан ортиқ автомобиль тўғри келади
Мамлакатда автомобиллар сони автосервислар тармоғи ривожланишидан тезроқ ўсмоқда. Шу сабабли техник хизмат кўрсатиш станцияларига тушаётган юк ҳар йили ортиб бормоқда, уларнинг хизматларига бўлган талаб эса доимий равишда таклифдан юқори бўлиб қолмоқда.
Масалан, 2020 йилдан 2024 йилгача рўйхатга олинган транспорт воситалари сони 3,865 миллиондан 5,744 миллионгача ошган — бу деярли 49 фоизга тенг. Шу даврда техник хизмат кўрсатиш станциялари (СТО) сони эса фақат 19,4 фоизга ўсган — 6 566 тадан 7 842 тагача. Натижада, агар 2020 йилда битта СТОга тахминан 589 та автомобил тўғри келган бўлса, 2024 йилга келиб бу кўрсаткич 27,5 фоизга ошган.
Автосервис ва автокомпонентлар савдоси соҳасида фаолият юритувчи кичик ва ўрта бизнес субъектларининг энг катта қисми Астана, Алмати, Алмати вилояти ва Қарағанди вилоятида жамланган.
Бундай динамика, Бейбарис Аубакировнинг сўзларига кўра, кичик ва ўрта бизнес учун қўшимча имкониятлар яратади. Автопаркнинг кенгайиши ва бозорда янги маркалар пайдо бўлиши таъмирлаш, диагностика, техник хизмат кўрсатиш, эҳтиёт қисмлар, сарф материаллари етказиб бериш ҳамда логистика хизматларига бўлган талабнинг ошишига олиб келади.
“Қозоғистонда битта СТОга 732 та транспорт воситаси тўғри келади. Бу кўрсаткич Россияга нисбатан юқори, у ерда битта сервис нуқтасига 364 та транспорт воситаси тўғри келади, аммо Буюк Британия ва АҚШга нисбатан паст, у ерларда мос равишда 800 ва 979 та транспорт воситасига тенг. Бу Қозоғистонда мавжуд СТО тармоғига ўртача юклама мавжудлигини кўрсатади ва шу билан бирга сервис инфратузилмасини янада ривожлантириш салоҳияти борлигини англатади”, — деди эксперт.
СТО хизматларига талаб истиқболи қандай?
Бейбарис Аубакиров таъкидлашича, автопаркнинг кенгайиши иқтисодиётга икки хил таъсир кўрсатади. Бир томондан, автомобиль сотуви ошади, хизматлар соҳаси ривожланади, янги иш ўринлари яратилади ва солиқ тушумлари кўпаяди. Иккинчи томондан эса автомобиллар ва эҳтиёт қисмлар импортига боғлиқлик сабабли қўшимча қийматнинг катта қисми мамлакат ташқарисида шаклланади. Қозоғистон иқтисодиёти учун фақат автомобиллар сонининг ўсиши эмас, балки ушбу соҳада маҳаллий кичик ва ўрта бизнеснинг— автосервислар, эҳтиёт қисмлар етказиб берувчилар, логистика компаниялари ва бошқа туташ корхоналарнинг қанчалик фаол иштирок этаётгани ҳам муҳим.
Автомобилларга хизмат кўрсатиш билан боғлиқ товар ва хизматлар мамлакат ичида қанчалик кўп ишлаб чиқарилса ва тақдим этилса, миллий иқтисодиёт шунчалик кўпроқ фойда олади.
“Бу мавжуд автосаноат марказлари атрофида — Алмати ва Қостанай саноат зоналарида эҳтиёт қисмлар ва сарф материаллари омборларини ривожлантириш орқали намоён бўлиши мумкин. Шунингдек, Хитойдан импорт қилинадиган бутловчи қисмлар бўйича «Хоргос — Шарқий дарвоза» эркин иқтисодий зонасининг логистик салоҳиятидан фойдаланиш ҳам мумкин”, — дейди Иқтисодий тадқиқотлар институтининг катта эксперти.
Шу билан бирга, автомобиллар сонининг кўпайиши фақат иқтисодий афзалликларни эмас, балки қўшимча муаммоларни ҳам келтириб чиқаради — хусусан, бу экологик ҳолат ва шаҳар инфратузилмасига тушадиган юкни оширади.
