Қозоғистонда 42 та янги сув омбори қурилади: сув хўжалиги соҳаси тубдан модернизация қилинади
ASTANA. Kazinform — Қозоғистонда сув хавфсизлигини кучайтириш ва инфратузилмани модернизация қилиш йўналишида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. 2030 йилга қадар 42 та янги сув омборини қуриш, 37 та объектни реконструкция қилиш, 14,5 минг километр канални янгилаш ва сув тизимларини рақамлаштириш режалаштирилган. Бу ҳақда Ҳукумат матбуот хизмати маълум қилди.
Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаев «Сунъий интеллект давридаги Қозоғистон: долзарб масалалар ва уларни тубдан рақамли ўзгаришлар орқали ҳал этиш» номли Қозоғистон халқига Мурожаатида уй-жой-коммунал ва сув инфратузилмасини модернизация қилишни мамлакатнинг барқарор ривожланишининг асосий омилларидан бири сифатида таъкидлади. Президент топшириқларини амалга ошириш доирасида сув хўжалиги мажмуасини янгилаш ишлари тизимли равишда олиб борилмоқда. Сув омборлари қуриляпти ва реконструкция қилиняпти, сув каналлари модернизация қилиняпти, замонавий суғориш технологиялари ҳамда сув ресурсларини бошқаришнинг рақамли тизимлари жорий этиляпти.
Асосий чора-тадбирлар 2024-2030 йилларга мўлжалланган сув ресурсларини бошқариш тизимини ривожлантириш концепцияси ва 2024-2028 йилларга мўлжалланган сув соҳасини ривожлантириш бўйича комплекс режада назарда тутилган.
“Режа сув хўжалиги инфратузилмасини тўлиқ қамраб олади. Жумладан, 42 та янги сув омборини қуриш, фаолият кўрсатаётган 37 та сув омборини реконструкция қилиш, 14,5 минг километр канални модернизация қилиш ва камида 3,5 минг километр суғориш тармоқларини рақамлаштириш режалаштирилган. Шунингдек, сув тежовчи технологиялар жорий этиляпти, сув тошқинлари ва қурғоқчиликни прогноз қилиш тизимлари такомиллаштириляпти, соҳанинг кадрлар ва илмий салоҳияти мустаҳкамланяпти”, — дейилади хабарда.
Амалга ошириш жараёнида аниқ натижаларга эришилди: сув тежовчи технологиялардан фойдаланиш кўлами кенгайтирилди, сув омборлари ва каналлар реконструкция қилинди, янги объектлар қурилиши бошланди, ирригация тармоқларини тозалаш ҳажми оширилди, кадрлар салоҳияти мустаҳкамланди ва қўшимча маблағлар жалб этилди.
2025 йилда сув ресурсларини муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланиш тартибини янгилаган янги Сув кодекси кучга кирди.
Қонунчиликда илк бор «сув хавфсизлиги» тушунчаси мустаҳкамланди. У аҳоли ва иқтисодиётни сув танқислиги ва ифлосланишдан ҳимоя қилиш, шунингдек, трансчегаравий сувлар соҳасида миллий манфаатларни таъминлашни назарда тутади. Экотизимларни сақлаш мақсадида дарёлар, кўллар ва денгизларнинг барқарор ҳолатини таъминлаш учун зарур бўлган сувнинг энг кам миқдорини англатувчи «экологик оқим» тушунчаси жорий этилди.
Кичик дарёлар, кўллар, сув-ботқоқ ҳудудлари ва музликларни муҳофаза қилиш кучайтирилди. 2027 йил 10 июнга қадар маҳаллий ижро этувчи органлар аҳоли пунктларидаги ер усти сув объектларида сувни муҳофаза қилиш зоналари ва ҳудудларини белгилаши керак.
Сув кодексида Сув ресурсларини муҳофаза қилиш ва улардан фойдаланиш бўйича Бош режа ҳамда ҳавзавий режаларни ишлаб чиқиш назарда тутилган. Улар сув билан таъминланганлик прогнозларини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилади ва соҳанинг устувор йўналишлари, асосий чора-тадбирлари ҳамда эҳтиёжларини белгилайди. Ушбу кўрсаткичлар кейинчалик давлат ва минтақавий режалаштириш жараёнида инобатга олинади.
2026 йилда саккизта ҳавзавий режани ишлаб чиқиш якунланади. Улар сув ресурсларини интеграциялашган ҳолда бошқариш бўйича Бош режани ишлаб чиқиш учун асос бўлади, режада назарда тутилган чора-тадбирлар эса ҳудудларни ривожлантириш режаларига киритилади.
Янги Сув кодексида йирик сув истеъмолчиларига қўйиладиган талаблар қайта кўриб чиқилди. Саноат корхоналари ва иссиқлик энергияси ишлаб чиқарувчи ташкилотлар беш йиллик давр учун иккиламчи ва айланма сув таъминотига ўтиш режаларини ишлаб чиқиши, амалдаги тизимларни замонавий технологиялардан фойдаланган ҳолда модернизация қилиши керак. Ҳозирнинг ўзида бундай 168 та режа ишлаб чиқилди ва корхоналарда инвентаризация ўтказилди. Шунингдек, белгиланган талабларни бажармаган тақдирда рухсат этилган сувдан фойдаланиш ҳажмини қисқартириш имконини берувчи меъёрлар ишлаб чиқилмоқда.
Кодекснинг алоҳида бўлими гидротехник иншоотлар хавфсизлигига бағишланган. Ҳавзавий инспекцияларнинг назорат ваколатлари кенгайтирилиб, қоидабузарликларга, жумладан, сувнинг ноқонуний айланмаси билан боғлиқ ҳолатларга тезкор чора кўриш ҳуқуқи берилди.
Шу билан бирга, сув қонунчилигини бузганлик учун маъмурий жавобгарлик кучайтирилди.
Соҳада 42 та янги сув омборини қуриш ва 37 та мавжуд сув омборини реконструкция қилиш режалаштирилган. Жумладан, 2024-2025 йилларда Ақтўбе, Туркистон, Ғарбий Қозоғистон, Абай ва Жетису вилоятларида бешта объект янгиланди.
Туркистон вилоятида «Қарақуис» ва «Бәйдибек ата» сув омборларининг қурилиши давом этмоқда. Улар 2026 йилда ишга туширилганда қўшимча 69 миллион куб метр сув тўплаш имконини беради.
Ислом тараққиёт банкининг биринчи кредит транши маблағлари ҳисобидан яна учта сув омбори қурилишига тайёргарлик кўрилмоқда. Булар Жамбил вилоятидаги «Ақмола», Қизилўрда вилоятидаги «Қараөзек» ва Ғарбий Қозоғистон вилоятидаги «Үлкен Өзен» лойиҳаларидир. Шунингдек, Туркистон вилоятидаги «Көксарай» сув омборини реконструкция қилиш режалаштирилган.
