Қозоғистон инсон тараққиёти индекси бўйича МДҲда биринчи ўринда
ASTANА. Кazinform — БМТ Тараққиёт дастури Инсон тараққиёти индексини эълон қилди. Қозоғистон дунёда 60-ўринни ва МДҲда 1-ўринни эгаллади. Бу ҳақда ranking.kz хабар берди.
Инсон тараққиёти индекси (ИТИ) — бу Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Тараққиёт дастури (БМТТД) томонидан мамлакатларнинг ривожланиш даражасини ҳар томонлама таққослаш учун ишлаб чиқилган композит кўрсаткич. У учта асосий йўналишни ўз ичига олади: узоқ ва соғлом ҳаёт, таълим олиш имконияти ва муносиб турмуш даражаси. Ушбу учта кўрсаткич аҳолининг фаровонлигини, умр кўриш давомийлигини ва ўзини ривожлантириш имкониятларини ҳар томонлама баҳолаш имконини беради.
Индексни ҳисоблашда ўртача умр кўриш давомийлиги, кутилаётган ва ўртача таълим давомийлиги, шунингдек, аҳоли жон бошига тўғри келадиган ялпи миллий даромад харид қобилияти паритетида ҳисобга олинади. Кўрсаткич 0 дан 1 гача баҳоланади.
Мамлакатлар ИТИ асосида тўрт тоифага бўлинади:
• жуда юқори даража — 0,800 ва ундан юқори;
• юқори даража — 0,700–0,799;
• ўрта даража — 0,550–0,699;
• паст даража — 0,550 дан паст.
Шуни таъкидлаш керакки, Қозоғистон инсон тараққиёти даражаси жуда юқори бўлган мамлакатлар қаторига киради.
Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Тараққиёт дастурининг 2025 йилги ҳисоботида 2023 йил учун дунё мамлакатлари бўйича маълумотлар келтирилган.
Унда Қозоғистон 0,837 индекс билан 193 та мамлакат орасида 60-ўринни эгаллайди.
МДҲ мамлакатлари орасида эса Қозоғистон инсон тараққиёти индекси бўйича энг яхши ҳисобланади.
Кейинги ўринларда Россия (Инсон тараққиёти индекси — 0,832, 64-ўрин), Беларусь (0,824, 65-ўрин) ва Арманистон (0,811, 69-ўрин) бор. Тўртта мамлакатнинг барчаси инсон тараққиёти даражаси жуда юқори бўлган мамлакатлар тоифасига киритилган.
Қозоғистонда ўртача умр кўриш давомийлиги 74,4 йилни ташкил этади. Худди шу кўрсаткич Беларусда ҳам қайд этилган. Россияда эса бу кўрсаткич 73,2 йилни ташкил этади.
Қозоғистонда ўқишнинг кутилган давомийлиги 14 йилни, ўртача ўқиш давомийлиги эса 12,5 йилни ташкил этади. Шуни таъкидлаш керакки, Қозоғистон таълим тизими халқаро рейтингларда доимий равишда юқори натижаларни кўрсатиб келмоқда. Масалан, S Best Student Cities 2027 рейтингига кўра, Алмати ва Астана ўз даражаларини ошириб, 78-ўринга (+13) ва 119-ўринга (+8) кўтарилди. Шундай қилиб, Қозоғистон яна бир бор талабалар шаҳарларининг жозибадорлиги бўйича Марказий Осиёда етакчи эканлигини исботлади. Рейтингда мамлакатнинг юқори даражадаги университетлар ва олий таълимга кириш имконияти каби асосий афзалликлари қайд этилган.
Қозоғистонда аҳоли жон бошига тўғри келадиган ялпи миллий даромад харид қобилияти паритети бўйича 30,9 минг АҚШ долларидан ошди. Кўриб чиқилган мамлакатлар орасида фақат Россияда юқори кўрсаткич қайд этилди, у ерда у 39,2 минг АҚШ долларини ташкил этди. Беларусда бу кўрсаткич 26,7 минг долларни, Арманистонда эса 20,2 минг долларни ташкил этди.
Инсон тараққиёти юқори даражада бўлган мамлакатлар гуруҳига Озарбайжон (0,789), Молдова (0,785), Украина (0,779), Туркманистон (0,764), Ўзбекистон (0,740) ва Қирғизистон (0,720) киради.
0,691 индекс билан Тожикистон 128-ўринни эгаллади ва инсон тараққиёти ўртача даражада деб ҳисобланган мамлакатлар орасида ягона мамлакат бўлди.
Эслатиб ўтамиз, Қозоғистон энг кучли паспортлар рейтингида Марказий Осиёда етакчи.
