Қандай аломатлар жиддий қон касалликларини кўрсатиши мумкин -гематолог билан суҳбат

— Ермек Ерикович, қандай ҳолларда оддий рангпарлик ва чарчоқ шифокорни нафақат темир танқислиги, балки ноёб генетик касалликка шубҳа қилишга ундаши керак?

— Агар клиник кўриниш стандарт темир танқислиги билан мос келмаслигини аниқ кўрсатса, ирсий патологиялар ёки тизимли носозликларга шубҳа қилиш оқланади. Рефрактер даволаш огоҳлантирувчи белги ҳисобланади: гемоглобин даражаси микроэлементларни қабул қилишни эътиборсиз қолдирганда ва ферритин захиралари юқори бўлиб қолганда. Агар гемограммада лейкоцитлар ёки тромбоцитлар консентрациясининг ғайритабиийлиги каби қўшма аномалиялар аниқланса, диагностика қидируви кенгайтирилиши керак.

Гемологиянинг асосий принципи симптомни эмас, балки сабабни даволашдир.

— Гематология кўпинча "тиббий детектив" деб аталади. Қон касаллиги шунчаки ниқоб бўлиб чиққан, асосий сабаб эса бошқа жойда бўлган ҳолатлар бўлганми?

— Гематолог кўпинча қон таҳлилларидаги ўзгаришлар шунчаки тизимли жараённинг акси бўлган ҳолатларга дуч келади. Анемия сурункали ошқозон-ичак касалликлари, яллиғланиш жараёнлари, аутоиммун касалликлар ва онкологик жараёнларнинг натижаси бўлиши мумкин. Шунинг учун шифокорнинг вазифаси - лаборатория маълумотлари билан чекланиб қолмасдан, балки беморнинг аҳволини комплекс таҳлил қилишдир. Гематология клиник фикрлаш ва фанлараро ёндашувни талаб қилади.

— Бир мисол келтира оласизми: илгари чет элда нима қилиш керак эди, ҳозир ўзимизда нима мавжуд?

— Илгари беморлар том маънода битта процедура учун катта миқдорда пул сарфлашлари ва чет элга ташриф қилишлари керак эди. Энди Қозоғистонда кўплаб тестларни ўтказиш мумкин. Масалан, цитогенетика - қисман мавжуд. Ҳамма жойда эмас, лекин у ривожланмоқда. Ўзимизда бажарадиган маълум тестлар мавжуд. Асосий тестлардан бири BCR/ABL учун миқдорий периферик ПЦР тестидир. Бу сурункали миелоид лейкемия учун характерли маркердир. Ушбу тест нафақат ташхис қўйиш учун, балки кейинги даволаш стратегияларини танлаш учун ҳам муҳимдир.

— Бугунги кунда тиббиёт даражаси мамлакатларга қараб қанчалик фарқ қилади?

— Географик жойлашув энди унчалик муҳим эмас. Шифокор тажрибаси муҳимроқ. Бизнинг мутахассисларимиз чет элда ўқийдилар, билимларини оширади ва уни бу ерда қўллайдилар. Шунингдек, биз кўп тармоқли жамоа сифатида фаол ишлаймиз, бу ерда беморлар бир вақтнинг ўзида бир нечта мутахассислар томонидан кузатилади. Айтганча, бу бизнинг шифохонамизнинг кучли томонларидан биридир.

— Бугунги кунда онкогематологияда қандай даволаш усуллари қўлланилади?

— Илгари асосан фақат кимётерапия бўлган — анча оғир усул. Энди трагет терапия каби янги ёндашувлар пайдо бўлмоқда. У кўпроқ мақсадли таъсирга эга, бироқ ҳали ҳам фаол ўрганилмоқда. У Европа ва Кореяда кенгроқ қўлланилади ва биз шу йўналишда ҳаракат қилмоқдамиз. Шу билан бирга, гематологияда асосий диагностика ва даволаш усуллари бутун дунёда бир хил. Чунки биз қон билан ишлаймиз ва қон суяк илигида ҳосил бўлади — бу ерда "ихтиро қилиш" учун кўп нарса йўқ, стандартлар бир хил.

— Гематологга беморлар кўпинча қандай муаммолар билан мурожаат қиладилар?

— Энг кенг тарқалгани анемия. Лекин бу одатда умумий амалиёт шифокори томонидан амалга оширилади. Биз кўпинча ҳомиладорликнинг йўқолиши билан оғриган беморларни кўрамиз: ўлик туғилиш, ҳомила тушиши. Бундай ҳолларда биз гинекологлар ва генетиклар билан ҳамкорлик қиламиз, беморни туғруқдан олдин ва баъзан туғруқдан кейин қўллаб-қувватлаймиз. Асосий хавф тромбоздир. Қон тизимининг бузилиши ҳомила қон оқимини бузиши мумкин.

— Эркаклар саломатлиги ҳақида нима дейиш мумкин?

— Эркаклар одатда шифохонога кеч келадилар — жиддий муаммоларга дуч келганларида. Улар кўпинча "қуюқ қон" ҳақида шикоят қиладилар. Бу турмуш тарзи билан боғлиқ: чекиш, стресс, ҳаракатсизлик ва ортиқча вазн. Буларнинг барчаси тромбоз хавфини оширади. Шунинг учун, айниқса хавф омиллари бўлса, камида олти ойда бир марта қонингизни текшириб туриш керак.

— Қандай аломатлар қон муаммоларини кўрсатиши мумкин?

Энг кенг тарқалган шикоятлар:

• заифлик, чарчоқ,
• бош оғриғи,
• юзнинг қизариши,
• оёқ-қўлларда карахтлик,
• шиш,
• юрак уришининг тезлашиши,
• доимий эснаш (гипоксия белгиси).

Тушунарсиз кўкаришлар ҳам хавотирли — бу қон ивишининг бузилиши ёки қон томир муаммоларини кўрсатиши мумкин.

— Ўзимизга ёрдам беришнинг бирон бир йўли борми?

— Ўз-ўзини даволаш тавсия этилмайди — бу катта муаммо. Қозоғистонда кўплаб текширувлар бепул. Шунчаки шифокорга мурожаат қилишингиз керак. Ҳеч бўлмаганда, тўлиқ қон таҳлили талаб қилинади. Агар керак бўлса, ферритин, темир ва B витаминларини текширинг.

— Турмуш тарзи бўйича бирон бир асосий тавсиялар борми?

— Ҳа, қон саломатлигига бевосита таъсир қилувчи асосий нарсалар, яъни:

• суюқлик мувозанатини сақлаш (тахминан 30 мл сув ҳар бир кг тана вазнига)
• кўпроқ жисмоний машқлар қилиш
• парҳезингизни кузатиш
• стрессни камайтириш.

— БАДлар ҳақида фикрингиз қандай?

— Мен БАДларга қарши эмасман, лекин улар даволамаслигини тушуниш муҳимдир. Улар қўллаб-қувватлаш ва олдини олиш учун керак. Бироқ улар тўғри даволанишни алмаштирганда, бу муаммо туғдиради.

— Бугунги кунда онкогематологик касалликлар қанчалик кенг тарқалган?

— Улар шунчаки “ёшариб бормоқда” дегани эмас, балки кўпроқ аниқланаётгани сабабли шундай кўринмоқда. Илгари диагностика имкониятлари йўқ эди. Ҳозир эса бор ва бирламчи тиббий ёрдам яхшироқ ишлаяпти. Бир томондан бу статистикани яхшилайди, иккинчи томондан эса ҳақиқий вазиятни кўрсатади.

— Нима учун гематологияни танладингиз?

—Мен онкология марказида ҳамширадан шифокоргача ишлай бошладим. Онкогематология ва реанимацияда ишладим. Бу охир-оқибат менга бу беморларга қанчалик ёрдам кераклигини тушунишимга ёрдам берди. Бундан ташқари, мутахассислар етишмайди — гематологлар кам ва иш ҳажми жуда катта.

—Ишингизда сизга энг кўп энергия берадиган нарса нима? Илмий кашфиётми, ноёб ташхисга қарши курашишда муваффақиятли натижами ёки шунчаки беморнинг миннатдор табассумими?

—Энг муҳим натижа беморнинг ҳаёт сифатини тиклашдир. Жиддий ҳолатдан тўлиқ ижтимоий ва профессионал фаолиятга ўтиш даволаш самарадорлигининг асосий кўрсаткичидир.

—Беморларга қандай универсал маслаҳат берасиз?

—Мутахассиссиз ўзингизни даволашингиз ёки тест натижаларини талқин қилишингиз шарт эмас. Танангиз сигналларига ўз вақтида жавоб бериш ва малакали тиббий ёрдамга мурожаат қилиш муҳимдир.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ қон таркибий қисмларини аниқлаш учун QR кодлари Қозоғистонда илк марта жорий этилгани ҳақида хабар берган эдик.