Хитойлик олимлар синовдан ўтказган мия-компьютер фалаж беморга ҳаракатланиш имконини берди
ASTANА. Кazinform – Хитой Фанлар академияси тадқиқотчилари инвазив мия-компьютер интерфейсининг клиник синовларида сезиларли ютуқларга эришдилар. Бу ҳақда Xinhuа ахборот агентлиги хабар берди.
Клиник синов доирасида тетраплегия касалига чалинган бемор ақлли ногиронлар аравачасини бошқариши ва робот итга курьер орқали етказиб бериладиган овқатни етказиб бериши мумкин бўлди. Бу натижа Хитой Фанлар академияси томонидан ўтказилган имплантация қилинадиган мия-компьютер интерфейси синовлари пайтида қайд этилди.
Бундай имконият анъанавий реабилитация усулларига қараганда анча кенгроқ. Чунки у экрандаги курсорни икки ўлчовли бошқариш билан чекланиб қолмай, балки уч ўлчовли жисмоний муҳит билан тўғридан-тўғри ўзаро таъсир қилиш имкониятини ҳам очади.
Мия-компьютер интерфейси мия ва ташқи қурилмалар ўртасида тўғридан-тўғри алоқа каналини яратиш учун мўлжалланган. Дунё бўйлаб тадқиқот гуруҳлари онг билан матн ёзиш ёки робот қўлни бошқариш каби лаборатория ютуқларини намойиш этган бўлса-да, ушбу технологияни беморларнинг кундалик ҳаётига барқарор жорий этиш қийинлигича қолмоқда.
Бемор 2022 йилдан бери орқа мия жароҳати туфайли квадриплегик ҳолатда бўлган. 2025 йил июнь ойида унга Хитой Фанлар академиясининг Нейробиология ва интеллектуал технологиялар тадқиқот маркази томонидан ишлаб чиқилган инвазив нейрокомпьютер интерфейси тизими имплантация қилинди. Бир неча ҳафталик тайёргарлик ва машғулотлардан сўнг, у компьютер ва планшетда курсорни доимий равишда бошқаришга муваффақ бўлди.
Тадқиқотчилар имплантация пайтида юқори ўтказувчанликдаги симсиз инвазив тизимдан фойдаланишди. Ушбу тизим беморга ақлли ногиронлар аравачаси ва робот-итни нейрон сигналлари орқали ишончли бошқариш имконини беради. Натижада, бемор реал муҳитда мустақил равишда ҳаракатлана олди ва нарсаларни қидира олди.
Бу давр фалаж одамлар учун фақат асосий ўзаро таъсир қобилиятларини тиклашдан реал ҳаётдаги вазиятларда функционал фаолият доирасини кенгайтиришга ўтиш даврини белгилайди.
Тадқиқот гуруҳи бир қатор техник ютуқларга ҳам эришди. Хусусан, нейрон маълумотларини юқори даражада сиқиш ва аниқ тиклаш технологияси ишлаб чиқилди ва маълумотларни декодлашнинг иккита усули инновацион тарзда бирлаштирилди. Ушбу гибрид декодлаш модели нейрон сигналларида юқори шовқин даражаси мавжуд бўлганда ҳам фойдали маълумотларни самарали равишда ажратиб олади ва мияни бошқариш самарадорлигини 15 фоиздан ортиққа оширади.
Бундан ташқари, сигнални қабул қилишдан буйруқни бажаришгача бўлган кечикиш 100 миллисекунддан камроққа қисқартирилди. Бу физиологик чегарадан паст деб ҳисобланади ва беморларга мия-компьютер тизимини янада равон ва табиий равишда бошқариш имконини беради.
Эслатиб ўтамиз, хитойлик тадқиқотчилар ОИВни йўқ қилиш технологиясининг клиник синовларини бошладилар.
