Чоршанба куни бўлиб ўтган "Ўрта йўлак ва Буюк Британиянинг Марказий Осиё билан савдосининг келажаги" номли вебинарда академиклар, мутахассислар ва бизнес вакиллари Осиё ва Европани Қозоғистон, Озарбайжон, Грузия ва Туркия орқали боғлайдиган йўналишнинг салоҳиятини муҳокама қилишди.
Дунёдаги газ ва нефть таъминотининг бешдан бир қисми ўтадиган Ҳормуз бўғозининг ёпилиши яна бир бор глобал энергия занжирларининг заифлигини таъкидлади. АҚШ, Исроил ва Эрон ўртасидаги давом этаётган қарама-қаршилик фонида бозорлар узоқ давом этган беқарорлик даврига тайёрланмоқда.
Ямандаги хусийларнинг ҳаракатлари қўшимча хавфларни кучайтирмоқда. Улар Қизил денгиз ва Ҳинд океанини боғлайдиган муҳим йўналиш бўлган Боб эл-Мандеб бўғози хавфсизлигига таҳдид солмоқда. Африка шохидаги, жумладан, Сомалидаги беқарорлик ҳам глобал савдо ва юк ташишга таҳдидни кучайтирди.
— Ҳормуз бўғози атрофидаги инқироз анъанавий йўналишларнинг заифлигини, тор транспорт "бўйинлари"га боғлиқлик хавфини ва Ўрта йўлак каби муқобил ва ривожланаётган йўналишларга кўпроқ эътибор қаратиш зарурлигини таъкидлади, — деди Британия Мудофаа тадқиқотлари институти тадқиқотчиси Орзу Аббосова.
Ўз навбатида, Жон Истон Ўрта йўлакнинг асосий муаммоси марказий қисмдаги инфратузилмада эмас, балки биринчи навбатда Европа сўнгги линияларининг ортиқча юкланишида эканлигини айтди. Унинг фикрича, айнан шу омил йўналишнинг кейинги ривожланишини чеклаши мумкин.
У Европада поездлар ҳаракатини тезлаштиришга мўлжалланган ягона Европа темир йўл ҳаракатини бошқариш тизимини жорий этишдаги қийинчиликларга тўхталди. Бироқ, амалда бу модел ҳали тўлиқ ишламаяпти, гарчи келажакда у логистикани сезиларли даражада соддалаштириши керак бўлса ҳам.
— Муаммо шундаки, Европада ягона темир йўл ҳаракатини бошқариш тизимини жорий этиш белгиланган муддатдан сезиларли даражада орқада қолмоқда. Ҳозирда мамлакат темир йўл тармоғининг атиги 10-20 фоизи ушбу тизим билан жиҳозланган ва 2030 йилги мақсадли сана яқинлашмоқда, — деди Жон Истон.
Унинг сўзларига кўра, яна бир қийинчилик — бу ҳаракатланувчи таркиб нархининг ошиши. Янги технологияларнинг жорий этилиши харажатларни оширади, унинг асосий қисми юк ташиш операторлари зиммасига тушади.
Ҳозирда Европа Иттифоқи Ўрта йўлак бўйлаб энг йирик ташқи иштирокчи бўлиб қолмоқда. Бунга Марказий Осиёнинг алоқасини мустаҳкамлашга қаратилган 10 миллиард евролик инвестиция мажбурияти ёрдам беради.
Буюк Британия ҳам аста-секин қизиқишни оширмоқда. Сиёсий институтлар ва таҳлил марказлари йўналишнинг стратегик аҳамиятига тобора кўпроқ эътибор қаратмоқда. Инфратузилмани молиялаштириш, тартибга солиш стандартлари ва экспорт механизмлари соҳасидаги Британия тажрибаси келажакдаги тижорат ҳамкорлиги учун муҳим ресурс сифатида қаралмоқда.
— Унинг узоқ муддатли муваффақияти нафақат инфратузилмага инвестицияларга, балки мувофиқлаштириш, институционал ишонч ва операцион ишончлиликка ҳам боғлиқ бўлади, — деди муҳокама модератори Асилбек Нурғабдешов.
Унинг ҳисоб-китобларига кўра, кейинги ўн йилликда Ўрта йўлак Буюк Британия ва Европа Иттифоқининг Марказий Осиё ва Жанубий Кавказ билан бир нечта стратегик соҳалар бўйича иқтисодий интеграциясини сезиларли даражада кенгайтириши мумкин.
Эслатиб ўтамиз, Буюк Британиянинг янги савдо комиссари: Марказий Осиё билан иқтисодий алоқалар янги босқичга ўтади.