Қайси ҳудуд етакчилик қилмоқда?
Миллий статистика бюросининг маълумотларига кўра, йил бошидан бери мамлакатда 8,5 миллион квадрат метр уй-жой ёки 80 667 та турар жой фойдаланишга топширилди. Йил охирига келиб бу кўрсаткични 20 миллион квадрат метрга етказиш режалаштирилган. Январь-июнь ойларида ўтган йилнинг шу даврига нисбатан қурилиш ишларининг ҳақиқий ҳажм индекси 115,2 фоизни ташкил этди ва республиканинг 17 та ҳудудида ижобий ўсиш қайд этилди.
Қозоғистон Республикаси Саноат ва қурилиш вазирлигининг маълумотларига кўра, энг юқори ўсиш Улитау вилоятида кузатилди. Бу ерда қурилиш ҳажми 3,3 баравар ошди. Бундан ташқари, Қизилўрда, Абай, Павлодар, Қостанай ва Туркистон вилоятларида юқори ўсиш қайд этилди.
– Бу ҳудудлардаги қурилиш фаолияти фақат уй-жой қурилиши билан чекланиб қолмайди. Темир йўл ва автомобиль йўллари, энергетика, саноат, агросаноат, ижтимоий инфратузилма ва муҳандислик тармоқларини ривожлантириш лойиҳалари бир вақтнинг ўзида амалга оширилмоқда. Натижада, қурилиш ишлари ҳажми сезиларли даражада ошди, – дейилади вазирликнинг Кazinform агентлигига берган жавобида.
Алматида қурилиш ҳажмининг ўсиши кўп қаватли уй-жойлар, мактаблар, тиббиёт муассасалари ва муҳандислик инфратузилмасининг қурилиши ҳисобига бўлган бўлса, Атирау вилоятида асосий ўсиш газ ва кимё мажмуалари билан боғлиқ. Шу билан бирга, Шарқий Қозоғистон, Ғарбий Қозоғистон, Жамбил вилоятлари, Чимкент шаҳри ва Манғистау вилоятида уй-жой ва саноат лойиҳалари жадал амалга оширилмоқда.
Бироқ, ўсиш барча ҳудудларда бир хил бўлмади. Шимолий Қозоғистон, Қарағанди ва Жетису вилоятларида қурилиш ҳажми паст. Вазирлик буни йирик инфратузилма ва уй-жой лойиҳаларининг якунланиши билан боғлайди.
Муаммоли уй-жойлар камаймоқда
Давлат кўп йиллар давомида тугалланмаган уй-жой мажмуалари сонини камайтиришга устувор аҳамият бермоқда. Ўтган йили республика бўйлаб еттита муаммоли уй-жой мажмуаси фойдаланишга топширилди.
Бу йил Алматидаги «Үш Қоңыр» ва «Весновка» турар жой мажмуалари муаммоли объектлар рўйхатидан чиқарилди ва унинг ўрнига «Esentai City» қўшилди. Бундан ташқари, йилнинг биринчи ярмида Алматидаги “Весновка” турар жой мажмуаси, Атираудаги “Қазанат”, Шарқий Қозоғистондаги “Астория” ва Петропавлдаги турар жой мажмуаси билан боғлиқ муаммолар ҳал қилинди ва яна 153 та улуш эгаси уй-жой олди.
Шунга қарамай, мамлакатнинг 11 ҳудудида улуш иштирокидаги 37 та муаммоли уй-жой объекти қолмоқда. Зарар кўрган улуш эгалари сони 3 мингдан ошади.
– Уларни якунлашнинг асосий йўли инвесторларни жалб қилиш, уларни қурувчининг ўз маблағлари ёки маҳаллий бюджет ҳисобидан молиялаштиришдир. Бу йўналишдаги ишлар барча ҳудудларда давом этмоқда, – дейилади вазирлик хабарида.
Янги кодекс нимани ўзгартиради?
Ўтган ой кучга кирган янги Қурилиш кодекси соҳани рақамлаштириш, давлат назоратини кучайтириш ва қурилиш сифатини яхшилашга қаратилган.
Энди шаҳарсозлик лойиҳалари кадастр тизими орқали кузатилади ва тасдиқланган ҳужжатларга зид бўлган рухсатномалар берилмайди. Йирик лойиҳалар, албатта, жамоатчилик муҳокамасидан ўтказилади ва батафсил режалаштириш лойиҳаларига ўзгартиришлар икки йилда бир мартадан кўп бўлмаган миқдорда киритилади.
– Лицензиатларнинг электрон реестри жорий этилади. Режалаштирилган текшириш механизми ишга туширилади ва назорат органларига қонуний талабларни бузганларга қарши дарҳол чоралар кўриш ҳуқуқи берилади, — деди Саноат ва қурилиш вазири Ерсайин Нағаспаев.
Кодексга кўра, турар жой бинолари учун умумий кафолат муддати беш йилгача, кўтарувчи конструкциялар, пойдеворлар ва томлар учун кафолат муддати эса ўн йилгача узайтирилди.
– Қурувчи белгиланган муддат ичида аниқланган ҳар қандай нуқсонларни ўз ҳисобидан бартараф этишга мажбурдир. Талабларни бузган компанияларнинг эса лицензиялари тўхтатиб қўйилиши ёки бекор қилиниши мумкин, — деди "Қозоғистон қурилиш ва архитектура илмий-тадқиқот ва лойиҳалаш институти" АЖ лойиҳа офиси раҳбари Нурдаулет Егизеков.
Бироқ, қурилиш сифати нафақат назоратга, балки маҳаллий қурилиш материалларининг мавжудлигига ҳам боғлиқ.
Импортга қарамлик сақланиб қолмоқда
Ўтган йили Қозоғистонда қурилиш материаллари ишлаб чиқариш 1,8 триллион тенгега етди, бу йилга нисбатан 13,9 фоизга кўп. Ҳозирда ички бозорнинг 71,3 фоизи маҳаллий ишлаб чиқарувчилар томонидан таъминланади. Импорт улуши 28,7 фоизни ташкил этади.
– Маҳаллий корхоналар цемент, бетон, гипс ва гипсокартонга бўлган талабни қондиради. Бироқ, технологик жиҳатдан мураккаб ва юқори қўшимча қийматга эга қурилиш материаллари импортга қарамлик сақланиб қолмоқда, — дейилади вазирлик хабарида.
Хусусан, юмшоқ том ёпиш материаллари, замонавий иссиқлик изоляция материаллари ва мураккаб пардозлаш маҳсулотлари чет элдан етказиб берилади. Қарамликни камайтириш учун янги ишлаб чиқариш қувватлари ишга туширилади.
Хавфсизлик ва ходимларни ўқитиш
Бугунги кунда қурилиш соҳасида 643,8 минг киши ишлайди. Шунинг учун меҳнат хавфсизлигини таъминлаш асосий вазифалардан биридир. Ҳозирда мижоздан тортиб пудратчига қадар барча босқичларни қамраб олувчи ягона назорат методологияси ишлаб чиқилмоқда.
Шу билан бирга, ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисалардан мажбурий суғурта тизими кенгаймоқда. Ҳозирда 119 мингдан ортиқ корхона суғурта қилинган. Бу мамлакатдаги фаол корхоналарнинг тахминан 70 фоизини ташкил этади.
— Қурилиш майдончасида ҳар доим хавф мавжуд. Шунинг учун талабларга қатъий риоя қилиш ҳар бир мутахассис учун кундалик қоидага айланиши керак, — деб ҳисоблайди ёш қурувчи Мансурбек Камаладдин.
Хавфсизликни таъминлашдан ташқари, соҳанинг келажаги ҳам малакали мутахассисларга бевосита боғлиқ. Бугунги кунда мамлакатнинг 34 та олий таълим муассасасида “Архитектура ва қурилиш” йўналиши бўйича 20 мингга яқин талаба таҳсил олмоқда. Олий таълим муассасаларида BIM технологиялари, рақамли дизайн, иқтисодиёт ва менежмент жорий этилмоқда, коллежларда эса дуал таълим тизими кенгаймоқда.
Меҳнат ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш вазирлиги маълумотларига кўра, Электрон меҳнат биржасида эълон қилинган барча бўш иш ўринларининг қарийб 7 фоизи қурилиш соҳасига тегишли. Шунинг учун келгуси даврда асосий вазифалардан бири янги Қурилиш кодекси нормаларини самарали амалга ошириш, қурилиш сифатини ошириш ва соҳада шаффофликни таъминлаш бўлади.