Референдум бошланди: мамлакат халқи ўз танловини амалга оширади
ASTANА. Кazinform – Қозоғистонда янги Конституция лойиҳаси бўйича умумхалқ референдуми бошланди. Шу муносабат билан биз Марказий референдум комиссияси томонидан эълон қилинган маълумотлар асосида жамоатчиликка зарур маълумотларни тақдим этишга қарор қилдик.
Бюллетенда фақат битта савол бўлади
Жорий йилнинг 11 февраль куни Президент Қасим-Жомарт Тоқаев Конституциявий комиссия раиси — Конституциявий суд раиси Эльвира Азимова, Конституциявий комиссия раиси ўринбосари — Давлат маслаҳатчиси Ерлан Қарин ва Конституциявий комиссия аъзоси — Президентнинг ҳуқуқий масалалар бўйича ёрдамчиси Ержан Жиенбаевни қабул қилди. Давлат раҳбарига янги Конституция лойиҳаси бўйича комиссиянинг иши ҳақида ахборот берилди.
Шу муносабат билан Давлат раҳбари 2026 йил 15 март куни республика референдумини ўтказиш тўғрисидаги Фармонни имзолади.
Хусусан, жорий йилнинг 12 февраль куни Қозоғистон Республикасининг янги Конституциясининг якуний лойиҳаси эълон қилинди.
Республика референдумига тақдим этилган бюллетенда “Сиз лойиҳаси 2026 йил 12 февралда оммавий ахборот воситаларида эълн қилинган Қозоғистон Республикасининг янги Конституциясини қабул қиласизми?” деган савол берилган.
Сайловчи иккита жавоб вариантидан бирини танлайди:
— “Ҳа, қабул қиламан” ёки “Йўқ, қабул қилмайман”.
Бюллетенлар икки тилда – қозоқ ва рус тилларида чоп этилган.
Шуни таъкидлаш жоизки, ҳдудлардаги бир қатор шаҳарларда референдум куни жамоат транспорти бепул бўлади. Ушбу қарор шаҳар аҳолиси ва меҳмонлари учун қулай шароитлар яратиш ва овоз бериш куни эркин ҳаракатланишни таъминлаш мақсадида қабул қилинди.
Тарғибот тақиқланган
14 март куни Қозоғистонда референдум арафасида “сукут куни” бошланди. Шунингдек, шу вақтдан бошлаб ва овоз бериш куни – 15 мартдан бошлаб ҳар қандай тарғибот тақиқланади (“Референдум тўғрисида”ги Қонуннинг 7-моддаси).
Қозоғистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси аъзоси Лаззат Суйиндикнинг сўзларига кўра, референдумдан бир кун олдин янги Конституция лойиҳасини қўллаб-қувватловчи ёки унга қарши материалларни жойлаштириш тақиқланади. Шунингдек, овоз бериш куни сўров натижаларини эълон қилиш ҳам тақиқланади. Бунинг учун маъмурий жавобгарлик мавжуд. Бу ҳолда ҳар қандай тарғибот ноқонуний ҳисобланади. Масалан, сукут куни ва референдум куни ижтимоий тармоқларда қайта жойлаштириш тарғибот деб ҳисобланиши мумкин. Бу ҳолда, бундай ноқонуний ҳаракатларни содир этган жисмоний ва юридик шахслар, жумладан, ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари жавобгарликка тортилади.
Референдум куни мамлакатда 10,4 минг сайлов участкаси фаолият юритади
Сайлов участкалари соат 7:00 дан 20:00 гача очиқ бўлади. Қозоғистонликлар референдум куни 10 402 та сайлов участкасида, шунингдек, Қозоғистон Республикасининг хориждаги 54 та мамлакатдаги ваколатхоналаридаги 71 та сайлов участкасида овоз беришлари мумкин.
Комиссия маълумотларига кўра, мамлакатда 12 461 796 сайловчи рўйхатга олинган. Қонунга кўра, бу сондан 1% кўпроқ бюллетенлар тайёрланади. Бу шуни англатадики, 12 586 414 та бюллетень бўлади. Бироқ, агар улар йиртилган ёки шикастланган бўлса, фуқароларга янги бюллетень берилмайди.
Агар фуқаро ҳеч қаерда рўйхатдан ўтмаган бўлса, бунинг учун ҳам ечим кўзда тутилган. Мамлакат бўйлаб 220 та сайлов участкасида 1 кунга рўйхатдан ўтиш мумкин. Бу ҳолда, фуқаро рўйхатга киритилади ва унга овоз бериш учун бюллетен берилади.
— Фуқаролар сайлов участкаларига рўйхатдан ўтишдан чиқарилганлик тўғрисидаги гувоҳнома билан келишлари мумкин. Бу рўйхатдан ўтган манзилидан бошқа жойда овоз берадиганларга бериладиган ҳужжат. Ёки, сайлов участкаларида бир кунга рўйхатдан ўтганлар бўлиши мумкин. Шунинг учун 1% кўпроқ бюллетенлар тайёрланади. Улар юқорида санаб ўтилган икки гуруҳ фуқаролар учун мўлжалланган. Бюллетенларини яроқсиз қилиб қўйганларга эса иккинчи бюллетень берилмайди, — дейилади хабарда.
Референдум иштирокчиларига маслаҳат бериш учун Call- марказлар ишламоқда. Call-марказлар ҳақидаги маълумотлар ҳокимликларнинг расмий интернет-ресурсларида эълон қилинган.
Агар улар овоз бериш куни рўйхатдан ўтган жойларидан бошқа жойда бўлсалар, 2026 йил 14 март куни соат 18:00 гача рўйхатдан ўтганлик тўғрисидаги гувоҳнома олиш орқали овоз бериш ҳуқуқига эга бўладилар.
Қозоғистон фуқароларининг чет элда овоз бериш сони 14 230 кишини ташкил этади.
Хусусан, Яқин Шарқдаги ҳарбий-сиёсий вазиятнинг кескинлашиши, Украина ва Эфиопияда хавфсизлик даражасининг пастлиги сабабли, 10 та мамлакатдаги 11 та сайлов участкасининг ишини вақтинча тўхтатиш тўғрисида қарор қабул қилинди. Булар қаторига Қозоғистон Республикасининг Эрон, Исроил, Иордания, Қатар, Бирлашган Араб Амирликлари, Ўмон, Ливан, Қувайт, Украина ва Эфиопиядаги элчихоналаридаги, шунингдек, Қозоғистоннинг Дубайдаги консуллигидаги сайлов участкалари киради.
Референдум куни сайловчилар рўйхатдан ўтган манзилидаги сайлов участкасига боришлари керак.
Агар фуқаро яшаш манзилидаги сайлов участкасига келиб, ўзини рўйхатда топа олмаса, у ходимлардан ёрдам сўраши керак. Масъул мутахассислар унинг сайлов участкасини рўйхатдан ўтган манзилида аниқлаб берадилар. Мамлакатдаги 10 402 та сайлов участкасининг ярмидан кўпи бундай хизматни кўрсатиши мумкин. Астанада бу кўрсаткич 100% ни ташкил қилади.
2026 йил 15 март куни бўлиб ўтадиган республика референдуми учун сайлов участкаларини аниқлаш мақсадида "Сайлов участкангизни шахсни тасдиқловчи ҳужжат рақами бўйича топинг" хизмати ишга туширилди.
Сиз ўз участкангизни қуйидаги ҳаволалар орқали билиб олишингиз мумкин:
https://www.gov.kz/referendum?lang=kk
https://referendum2026.gov.kz/kk
Халқаро кузатувчиларни рўйхатга олиш якунланди
Марказий референдум комиссиясининг маълумотларига кўра, 38 та хорижий давлатдан 133 нафар кузатувчи ва 11 та халқаро ташкилотдан 226 нафар кузатувчи аккредитациядан ўтган. Халқаро кузатувчиларнинг умумий сони 359 кишини ташкил этади.
— Яна бир бор таъкидлаш жоизки, халқаро кузатувчиларнинг иштироки кампаниянинг шаффофлиги ва ошкоралигига, шунингдек, давлатнинг халқаро мажбуриятларга риоя қилишига ҳисса қўшади. Бу бизнинг халқаро мажбуриятларга содиқлигимиздан, сайловлар соҳасида халқаро ташкилотлар ва хорижий давлатлар билан яқиндан ҳамкорлик қилишимиздан далолат беради, — деди Марказий сайлов комиссияси раиси Нурлан Абдиров.
Қозоғистон Республикаси Ташқи ишлар вазирлигининг маълумотларига кўра, референдум давомида 31 та мамлакатдаги 68 та оммавий ахборот воситасидан 185 нафар вакил хабар тарқатади.