Ҳар бир бўш иш ўрни учун 7-8 та ишсиз
Расмий статистика маълумотларига кўра, мамлакатда меҳнатга лаёқатли ёшдаги одамлар сони 9,8 миллион кишини ташкил этади. Улардан 448,9 минг киши ишсиз деб таснифланади. Шу билан бирга, Электрон меҳнат биржасида иш берувчилар ва иш қидирувчилар учун 57 761 та ва халқаро HeadHunter лойиҳасининг Қозоғистон сегментида 36 909 та бўш иш ўринлари мавжуд. Иккала ресурсда ҳам бўш иш ўринларининг такрорланиш эҳтимолини ҳисобга олсак, бу ҳар бир бўш иш ўринини 7-8 та ишсиз қозоғистонлик кутаётганини англатади. Қозоғистон Евроосиё иқтисодий иттифоқи аъзоси бўлганлиги сабабли, Беларусь, Қирғизистон, Россия ва Арманистон фуқаролари мамлакатда квотасиз ишлашлари мумкин. Учинчи давлат фуқаролари учун эса 2026 йилда 18,1 минг квота ажратилган. Иш кўп бўлса-да, унинг даромади бугунги юқори нархларга бардош бера оладими? Бу масаланинг энг нозик жиҳати.
Таълим ва тиббиёт соҳасида 10 мингдан ортиқ бўш иш ўринлари
Меҳнат ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш вазирлигининг Электрон меҳнат биржасида 27 308 та билдиришнома орқали 57 761 та бўш иш ўринлари рўйхатга олинган. Уларнинг аксарияти Алмати (5 274), Астана (3 995), Чимкент (1 187) каби шаҳарларда жойлашган. Расмий равишда юкланган резюмелар сони эса 241 790 тани ташкил этади.
Бўш иш ўринларининг энг кўп сони таълим (6 140), тиббиёт (3 044), малакасиз касблар (2 479), ишлаб чиқариш (2 434), транспорт ва логистика (1 575) каби соҳаларга тегишли.
57,7 мингта бўш иш ўринларидан 10,3 мингтаси ойлик иш ҳақи 100-200 минг тенге бўлган иш ўринларидир. Иш ҳақи 200-300 минг тенге бўлган 6758 та бўш иш ўрни, иш ҳақи 100 минг тенгедан кам бўлган 4208 та вакансия, иш ҳақи 300-500 минг тенге бўлган 4503 та вакансия ва иш ҳақи 500 минг тенгедан юқори бўлган 1586 та вакансия мавжуд. Бу шуни англатадики, бўш иш ўринларининг аксарияти ойлик иш ҳақи 100-300 минг тенге миқдорида таклиф қилинади.
Биржада ногиронлиги бўлган фуқаролар учун 405 та бўш иш ўринлари эълон қилинган. Бу ерда ҳам асосий таклифлар 100-300 минг тенге оралиғида. Ойлик иш ҳақи 500 минг тенгедан ортиқ бўлишини ваъда қилган атиги 21 та вакансия рўйхатдан ўтган. Шуни таъкидлаш керакки, 405 та бўш иш ўринларидан 69 таси Астана ва Алматида.
Меҳнат ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш вазирлиги бу йил ногиронлиги бўлган шахсларларни ишга жойлаштириш бўйича рақамли хизматни жорий этишни режалаштирмоқда.
— Вазирлик йилнинг биринчи ярми охирига қадар квоталарни бажариш учун ташкилотлар рўйхатини рақамли рўйхатдан ўтказиш усулини ишлаб чиқади. Ногиронлиги бўлган шахсларни ишга жойлаштириш учун рақамли бандлик хизмати жорий этилади. Ушбу хизмат фуқароларни ишга жойлаштирилгунга қадар фаол қўллаб-қувватлайди. Бу йилдан бошлаб биз ногиронлиги бўлган қарийб 17 минг кишини квоталар билан қамраб олишни режалаштирмоқдамиз. Бу 2025 йилга нисбатан 2 баравар кўп, — деди вазир Аскарбек Ертаев.
Унинг сўзларига кўра, бугунги кунда мамлакатда қарийб 752 минг ногирон мавжуд. Бу умумий аҳолининг 3,7 фоизини ташкил этади. Улардан меҳнатга лаёқатли ёшдагилар — 56%, пенсионерлар — 29%, болалар — 15%.
Ёшлар учун 2958 та бўш иш ўринлари мавжуд. 100-200 минг тенгелик иш ҳақи билан 445 та, 200-300 минг тенгелик иш ҳақи билан 339 та ва 500 минг тенгедан ортиқ иш ҳақи билан 60 та бўш иш ўрни эълон қилинди. Иш тажрибасига эга бўлмаган ёшлар учун 596 та бўш иш ўрни мавжуд.
Ишчи касблар сегментида 1211 та бўш иш ўрни рўйхатга олинган. Бу ерда ҳам ваъда қилинган асосий даромад 100-200 минг тенге (510 та бўш иш ўрни) ни ташкил этади. Вақтинчалик иш учун 447 та, доимий иш учун 163 та иш ўрни мавжуд.
Қамоқдан озод қилинганларни қабул қилишга 317 та бўш иш ўрни тайёр, асосий даромад даражаси 200-300 минг тенге ва уларнинг аксарияти эълон қилинмаган иш билан боғлиқ.
Олий маълумотга эга бўлмаган фуқаролар учун мос 101 та бўш иш ўрни мавжуд. Таклиф қилинаётган ойлик иш ҳақи 100-200 минг тенге.
Касбий амалиёт сегментида эълон қилинган барча 13 та бўш иш ўрни ойига 100-200 минг тенге даромадга эга.
Хорижий ишчилар учун 8 та бўш иш ўрни асосан қишлоқ хўжалиги билан боғлиқ.
Мутахассисларни жалб қилиш учун уй-жой таклиф қиладиган фақат иккита бўш иш ўрни рўйхатга олинган. Улардан бири акушерга муҳтож (180-200 минг тенге, Ғарбий Қозоғистон вилоятининг Ақжайиқ тумани), иккинчиси акушер-гинеколог (600-800 минг тенге, Атирау вилоятининг Индер тумани). Бу шуни кўрсатадики, ушбу ҳудудларда тиббиёт соҳасида қўшимча рағбат мавжуд.
Кўп тилларни билсангиз, даромадингиз ҳам ошади
Шунингдек, меҳнат бозорида давлат тилига бўлган талабни расмий биржадан ҳам кўришингиз мумкин. Қозоқ тили талаб қилинадиган бўш иш ўринлари сони 10 059, рус тили 10 924, инглиз тили 1596 ва хитой тили 1126 та. Қозоқ тилига устувор аҳамият берадиган бўш иш ўринларининг аксарияти 100-300 минг тенге оралиғида жойлашган. Бу мамлакатдаги ўртача иш ҳақи даражасига мос келади: 2025 йилда ўртача ойлик иш ҳақи тахминан 316 минг тенгени ташкил этди. Талаб орасида инглиз (300-500 минг тенге) ва хитой (500 минг тенгедан ортиқ) тиллари юқори талабга эга.
Ойлик маоши 1 миллион тенгедан ортиқ бўлган 2888 та бўш иш ўрни
hh.kz платформасида (HeadHunter лойиҳасининг Қозоғистон сегменти) 7,8 миллион резюме, 139 186 та компания ва 36 835 та бўш иш ўрни мавжуд. Бу ерда рақобат жуда юқори — ҳар бир бўш иш ўрни учун ўртача 211 та резюме. Эълон қилинган бўш иш ўринларининг 25 987 тасида ойлик маош аниқ кўрсатилган. Таклиф этилган ойлик миқдор солиқдан олдинги миқдордир.
Ойлик маоши 10 миллион тенге ва ундан юқори бўлган 9 та бўш иш ўринларидан олтитаси Алматида, учтаси эса Астанада жойлашган. Агар биз ушбу бўш иш ўринларини мутахассислик бўйича таснифласак, стоматологлар, кўчмас мулк агентлари, савдо менежерлари ва ўз юк машиналарига эга ҳайдовчиларга талаб юқори эканлигини кўрамиз.
Хулоса қилиб айтганда, мамлакат меҳнат бозорида иш ўринлари мавжуд, аммо уларнинг аксарияти ойлик маоши 100-300 минг тенге билан чекланган. 1 миллион тенгедан юқори иш ҳақи учун таклифлар кам, 10 миллион тенгега эса атиги тўққизта бўш иш ўрни мавжуд.
Сўнгги йилларда мамлакатда энг кам иш ҳақини бир неча бор ошириш зарурати ҳақида тез-тез гап-сўзлар бўлиб келмоқда. Ҳукумат, Миллий банк ва Молия бозорини тартибга солиш ва ривожлантириш агентлиги бу масала бўйича қўшма режа ишлаб чиқмоқда. Бунга энг кам иш ҳақини босқичма-босқич 150 минг тенгегача ошириш масаласи ҳам киради.