Кимлар рухсатнома олиши керак?
Қозоғистон Республикаси Сув кодексининг 45-моддаси 2 ва 3-бандларида дарё, кўл ёки бошқа ер усти сув ҳавзаларидан сувни тўғридан-тўғри оладиган, ер ости сувларидан фойдаланадиган, ер ости сувларидан фойдаланиш ёки қурилиш ишлари пайтида дренаж ва унга боғлиқ ер ости сувларидан фойдаланадиган, тозаланган оқава сувларни сув ҳавзаларига оқизадиган ёки гидротехника иншоотлари орқали ер усти сувлари оқимини тартибга солувчи шахслар учун рухсатнома талаб қилиниши айтилган.
Қандай ҳолларда рухсатнома талаб қилинмайди?
Агар сув марказлаштирилган ичимлик суви таъминоти учун ишлатилмайдиган биринчи сув қатламидаги кондан ёки қувур қудуғидан олинса, аҳоли пунктининг марказлаштирилмаган сув таъминоти пайтида кунига 5 куб метрдан кўп бўлмаган ҳажмда ишлатилса, узоқ яйловларни суғоришда, эриган қор, ёғингарчилик ёки тошқин сувларини йиғишда ишлатилса, рухсатнома талаб қилинмайди.
Чораваларни суғориш учун рухсатнома талаб қилинадими?
Агар фермер ёки чорвадор узоқ яйловлардан фойдаланса ва чорва молларини суғориш учун қудуқ, скважина ёки ҳовуздан сув йиғиши керак бўлса, махсус сувдан фойдаланиш рухсатномаси талаб қилинмайди. Бироқ, бир нечта шартлар мавжуд: яйлов маҳаллий маслиҳат томонидан тасдиқланган яйловларни бошқариш режасига мувофиқ расман узоқ яйлов сифатида белгиланиши керак ва сув йиғиш ҳовузининг ҳажми 2 миллион кубометрдан ошмаслиги керак.
Рухсатнома олиш учун нималар керак?
Қозоғистон Республикаси Сув кодексининг 45-моддаси 4-8-бандларида давлат сув ресурсларидан оқилона, самарали ва хавфсиз фойдаланишни таъминлаш учун рухсатномалар зарурлиги белгиланган. Рухсатнома бериш сувдан фойдаланувчининг аслида ишга тайёр эканлигини ва барча талабларга жавоб беришини кўрсатади. Аввало, ариза берувчида насос, қудуқ, сув олиш пункти ёки бошқа техник қурилма бўлиши керак.
Ушбу иншоотлар қонуний равишда эгалик қилиниши ёки улардан фойдаланиш ҳуқуқига эга бўлиши керак. Ҳар бир иншоот техник паспорт, фойдаланиш қоидалари ва хавфли гидротехник иншоотлар учун қўшимча хавфсизлик декларацияси талаб қилинади.
Қанча сув олингани ёки оқизилганини қайд этувчи ҳисоблагичлар ва ўлчаш асбоблари бўлиши керак. Ушбу асбоблар давлат ўлчов тизими реестрида рўйхатдан ўтган ва расмий текширувдан ўтган бўлиши керак. Бундан ташқари, сувдан фойдаланувчи сув ресурсларидан фойдаланиш устидан ишлаб чиқариш назоратини амалга ошириши, сув истеъмоли ва сув оқизиш бўйича келишилган стандартларга эга бўлиши лозим. Агар сув маиший ва ичимлик суви эҳтиёжлари учун олинса, у ҳолда ер усти ва/ёки ер ости сувларини олишда аҳолининг санитария-эпидемиологик фаровонлиги соҳасидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатларга риоя қилиш тўғрисида санитария-эпидемиологик хулоса бўлиши даркор.
Ичимлик сувини қабул қиладиган иншоотнинг санитария ҳимоя зоналари ҳам ҳисобга олиниши керак. Бу ичимлик сувининг хавфсизлигини таъминлаш учун зарур. Тозаланган оқава сувларни оқизадиганлар учун I ва II тоифадаги объектлар учун қўшимча экологик рухсатнома, III тоифадаги объектлар учун эса атроф-муҳитга таъсир декларацияси талаб қилинади.
Агар сув дарё ёки бошқа ер усти сув ҳавзасидан олинса, сув олиш мосламасида балиқларни ҳимоя қилиш ва/ёки балиқ ўтиш мосламаси бўлиши керак. Бу балиқ захираларига зарар етказмаслик учун зарур. Агар ер ости сувларини олиш ҳажми кунига 50 куб метрдан ошса, ер ости сувлари захираси тасдиқланиши керак. Агар ҳажми кунига 1000 куб метрдан ошса, қўшимча ер ости сувларини мониторинг қилиш дастури ва сув олиш лойиҳаси мавжуд бўлиши керак. Ушбу ҳужжатлар ер ости бойликларини тадқиқ қилиш бўйича ваколатли орган билан келишилган бўлиши керак. Янги Сув кодексида сув ҳавзаларини камайиб кетишдан ҳимоя қилиш ва сувни тежаш асосий тамойиллардан бири сифатида белгиланган.
Шунинг учун, 2027 йил 1 январдан бошлаб, рухсатнома олиш учун сув истеъмолини камайтириш ва илғор мавжуд технологияларни жорий этиш бўйича режа (камида беш йил) тақдим этилиши керак.
Бу талаб сувни олмасдан, тўғридан-тўғри ер усти сув ҳавзасидан фойдаланадиганларга ёки илғор технологияларни тўлиқ жорий этган ва самарасиз сув сарфини камайтирган сув фойдаланувчиларига тааллуқли эмас. Бундан ташқари, сўралган сув ҳажми маълум бир тоифадаги сув фойдаланувчилари учун белгиланган сувдан фойдаланиш чегарасидан ошмаслиги керак. Масалан, агар маълум бир сув хўжалиги ҳудудидаги қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари учун маълум бир чегара белгиланган бўлса, барча рухсатномалар шу чегара доирасида берилиши керак.
Аризани қандай топшириш керак ва у қанча вақт давомида кўриб чиқилади?
Қозоғистон Республикаси Сув кодексининг 92 ва 46-моддаларида ариза ҳавза сув инспекциясига топширилиши белгиланган. Барча рухсатнома талаблари бажарилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар ариза билан бирга тақдим этилади. Ариза берувчи сув истеъмоли ва сув оқизишнинг мутаносиб нормалари асосида керакли сув ҳажмини ҳисоблаб чиқади. Ҳавза инспекцияси сўралган ҳажмни амалдаги сувдан фойдаланиш лимитлари билан таққослайди. Ҳужжатларнинг тўлиқ тўплами тақдим этилган кундан бошлаб 10 иш кунидан кечиктирмай кўриб чиқилади.
Рухсатнома қайси муддатга берилади?
Стандарт муддат — 5 йил. Агар ариза берувчи қисқароқ муддат сўраса, рухсатнома шу муддатга берилади. Агар тасдиқланган ер ости сувлари захиралари муддати олдинроқ тугаса, рухсатнома муддати шу муддат билан чекланади. Агар ер ости сувларининг баланс захираси умуман тасдиқланмаган бўлса, рухсатнома кунига 1000 куб метргача бўлган эҳтиёж учун 3 йилга берилади. Бу ҳолда, иш пайтида мажбурий мониторинг тадқиқотлари ўтказилиши керак.
Агар рухсатномасиз ишласангиз, жавобгарликка тортиласиз
Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги кодекснинг 141-моддаси Махсус сувдан рухсатномасиз фойдаланишни амалга оширганлик учун ҚР Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги кодекснинг 141-моддасига мувофиқ жарима солинади: жисмоний шахслар учун — 50 БҲМ; мансабдор шахслар ва кичик бизнес субъектлари учун — 100 БҲМ; ўрта бизнес субъектлари учун — 150 БҲМ; йирик бизнес субъектлари учун — 850 БҲМ.
Янги Сув кодексининг асосий тамойилларидан бири сув қонунчилигини бузганлик учун жавобгарликнинг муқаррарлигидир.
Махсус сувдан фойдаланиш ҳуқуқини чеклаш, тўхтатиб туриш ва бекор қилиш
Қозоғистон Республикаси Сув кодексининг 48 ва 49-моддалари Махсус сувдан фойдаланиш учун рухсатнома чексиз ҳуқуқ эмас. Сув кодексида назарда тутилган ҳолларда махсус сувдан фойдаланиш ҳуқуқи чекланиши, тўхтатиб турилиши ёки бутунлай бекор қилиниши мумкин.
Бундай чоралар қуйидаги ҳолларда қўлланилади:
- сув танқислиги ҳолатида;
- сув ҳавзаларининг ифлосланиши ёки камайиб кетиш хавфи туғилганда;
- сув ҳавзалари ва экотизимларни сақлаш учун зарур бўлган минимал сув сатҳини таъминлайдиган экологик оқимни сақлаб қолиш зарур бўлганда;
- аҳоли ҳаёти ва соғлиғига, атроф-муҳитга ёки сув ҳавзаларига таҳдид туғилганда;
- сувдан фойдаланувчи қонун ҳужжатлари талабларини ёки рухсатномада белгиланган шартларни бузганда.
Бундай ҳолларда ваколатли орган махсус сувдан фойдаланиш ҳуқуқини чеклаш, шу жумладан рухсат этилган сувдан фойдаланиш ҳажмини камайтириш ёки сув олишни вақтинча чеклаш ҳуқуқига эга. Бу ҳолда аҳолини ичимлик суви билан таъминлаш ҳолатининг ёмонлашишига йўл қўйилмайди.
Сув қонунчилиги талаблари ёки сувдан фойдаланиш шартлари бузилган тақдирда, рухсатнома тўхтатиб турилиши мумкин. Агар аниқланган қоидабузарликлар бартараф этилмаса, махсус сувдан фойдаланиш ҳуқуқи бекор қилиниши мумкин. Махсус сувдан фойдаланиш ҳуқуқини бекор қилиш учун асос бўлиб хизмат қилиши мумкин бўлган ҳолатлар, бошқалар қатори, рухсатноманинг амал қилиш муддати тугаши, сувдан фойдаланувчи фаолиятининг тўхтатилиши ёки сув ресурсларидан фойдаланмасликни ўз ичига олади.