Қозоғистоннинг иккита яхши хусусияти бор - Эрон элчиси
ASTANА. Кazinform — Қозоғистон ва Эрон ўртасидаги савдо айланмаси ўтган йили 27 фоизга ошди. Бу йил томонлар ҳамкорликни янада мустаҳкамламоқда, айниқса транспорт ва логистика соҳасини ривожлантиришга эътибор қаратмоқда. 2026 йилда яна қандай лойиҳаларни амалга ошириш режалаштирилган? Бу ҳақда Эрон Ислом Республикасининг Қозоғистон Республикасидаги Фавқулодда ва Мухтор элчиси Али Акбар Жоукар Кazinformга берган эксклюзив суҳбатида айтиб ўтди.
— Қозоғистон ва Эрон ҳамкорликни фаол равишда мустаҳкамламоқда. Бу, айниқса, савдо-иқтисодий йўналишда сезиларли. Томонлар 2025 йил учун белгиланган икки томонлама савдо айланмаси ҳажмини ошириш мақсадига эришдими? 2026 йил учун қандай вазифалар қўйилди?
— 2025 йилда Қозоғистон билан барча соҳаларда, жумладан, энг олий сиёсий даражадаги муносабатларда ҳамкорлигимиз жуда яхши даражада бўлди. Ўтган йили Ташқи ишлар вазирликлари ўртасида сиёсий маслаҳатлашувлар давом этди, май ойида Қозоғистон Ташқи ишлар вазири Эронга ташриф буюрди ва сиёсий даражадаги тадбирлар ўтган йилнинг декабрь ойида Эрон Президенти Масъуд Пезешкиённинг Қозоғистонга ташрифи билан якунланди.
Ўтган йили 20-Ҳукуматлараро комиссиянинг навбатдаги йиғилиши бўлиб ўтди. Президентимизнинг ташрифи давомида ҳукуматлараро ва хусусий секторда самарали учрашувлар ташкил этилди. Президентга ҳамроҳлик қилаётган бизнес делегацияси иштирокида форум бўлиб ўтди.
Савдо-иқтисодий делегациялар фаолияти натижасида ўтган йили икки мамлакат ўртасидаги савдо айланмаси 2024 йилга нисбатан 27 фоизга ўсди.
Шунингдек, Президентимизнинг Қозоғистонга ташрифи давомида икки мамлакат хусусий секторлари ўртасида 12 та савдо шартномаси имзоланди. Уларнинг умумий қиймати 1 миллиард 100 миллион доллардан ошади.
Ўтган йили биз сиёсий даражада, савдо-иқтисодий ва ҳуқуқий соҳада, шунингдек, маданий соҳада яхши ютуқларга эришдик.
Бу йил икки мамлакат ўртасидаги келишувлар доирасида амалга ошириладиган лойиҳалар транспорт ва логистика соҳасига тегишли бўлади. Транспорт соҳасида бир қатор инфратузилма лойиҳалари мавжуд, биз улар устида бу йил иш олиб бормоқдамиз.
2026 йилда амалга ошириладиган муҳим иқтисодий чоралардан бири Қозоғистон томонига Эроннинг Бандар Аббос портида терминал қуриш учун ер участкасини бериш масаласидир.
Шунингдек, бу йил Қозоғистондан Эронга импорт қилинадиган ғалла ва Эрондан Қозоғистонга импорт қилинадиган мева-сабзавот ҳажми ошишига умид қиламиз.
Умид қиламанки, анъанавий товарлардан ташқари, икки мамлакат ўртасида саноат ва инновацион товарлар савдоси ҳам ошади. Буларга электр станциялари учун ускуналар ва қурилмалар киради. Шунингдек, биз вагон ишлаб чиқариш, транспорт воситалари ишлаб чиқариш ва транспорт воситаларини таъмирлаш соҳасида ҳам ҳамкорлик қилишимиз мумкин. Тиббиёт соҳасида лаборатория товарлари ва тиббий товарлар саноатини ривожлантириш учун ҳам кўплаб имкониятлар мавжуд.
— Қозоғистон ва Эрон глобал геосиёсий вазият шароитида ҳамкорлик учун қандай ўзаро фойдали имкониятларни кўриб чиқмоқдалар? Шу муносабат билан Эрон Қозоғистон билан ҳамкорликни қайси соҳаларда, масалан, энергетика, логистика, агросаноат комплекси ва технологияда мустаҳкамлашни режалаштирмоқда?
— Сиз ҳайрон бўлишингиз мумкин, Эроннинг Hi-tech маҳсулотлари, юқори технологияли маҳсулотлари Эрон номи билан эмас, балки бошқа мамлакатлар номи билан экспорт қилинади. Икки қўшни давлат сифатида биз ҳеч бир давлатнинг иштирокисиз тўғридан-тўғри ишлай оламиз. Логистика соҳасида кўплаб режаларни амалга оширишимиз керак. Масалан, Каспий денгизи орқали тўғридан-тўғри алоқа ўрнатишимиз мумкин. Агар Туркманистон биз билан фаол ҳамкорлик қилса, биз автомобиль йўллари ва темир йўллар орқали тўғридан-тўғри яхши ҳамкорлик қилишимиз мумкин. Шунинг учун, икки давлат транспорт ва логистика соҳасига қанчалик кўп сармоя киритса ва аҳамият берса, қисқа ва ўрта муддатли истиқболда иккала томон учун ҳам фойда шунчалик катта бўлади.
— Эрон Қозоғистонни минтақавий кескинликларни бартараф этишга қаратилган дипломатик мулоқот ва халқаро ташаббуслар учун нейтрал ва ишончли платформа деб биладими?
— Агар тарихга назар ташласак, Алматида Эроннинг ядровий дастури бўйича музокараларнинг икки босқичи бўлиб ўтди. Алматини танлаш учун сабаблар бор эди. Ўша пайтда мен Эрон Ташқи ишлар вазирлигининг Шарқий Европа мамлакатлари департаменти бошлиғи эдим. Эрон томони музокаралар учун платформа сифатида Европа эмас, балки Қозоғистонни танлади. Бу Эроннинг Қозоғистонга бўлган юқори даражадаги ишончини кўрсатади ва бу ишонч ҳали ҳам ўз кучида. Менимча, Қозоғистоннинг иккита яхши хусусияти бор. Биринчиси — жуда доно ва халқаро сиёсатни жуда яхши биладиган Президентнинг раҳбарлиги. Иккинчиси — Қозоғистоннинг кўп векторли ва мувозанатли сиёсати.
— Бу йил Эрон Ислом инқилобининг 47 йиллигини нишонламоқда. Бу вақт ичида давлатда қандай муҳим ўзгаришлар юз берди? Эрон саноат, фан, инфратузилма, соғлиқни сақлаш, таълим каби қайси соҳаларда катта ютуқларга эриша олди?
— Ислом инқилоби ғалабасидан кейинги муҳим тамойиллардан бири ижтимоий адолатни ўрнатиш эди. Инқилобдан кейинги даврда Эрон бошқа давлатлар билан ҳамкорлигини мустаҳкамлади, ички салоҳияти, имкониятлари ва ёшларига катта эътибор қаратди. Эроннинг яқинда Россиянинг “Восточний” космодромидан учта илмий сунъий йўлдош – “Кавсар”, “Зафар” ва “Пая”ни учиргани Ислом Республикасининг илм-фан ва ўзини ўзи таъминлашни ривожлантиришдаги ютуқларидан бири деб ҳисобланиши мумкин. Бу йил бир қатор сунъий йўлдошларни учириш режалаштирилган.
Ўтган йили талабаларимиз ва ўқувчиларимиз халқаро олимпиадаларда яхши натижаларга эришдилар. Масалан, Ҳиндистонда Халқаро астрономия олимпиадаси бўлиб ўтди ва Эрон 5 та олтин медални қўлга киритди. Эрон шунингдек, жаҳон миқёсида биология, физика ва математика бўйича мунтазам равишда совринларни қўлга киритади. Мамлакат ўз ютуқлари учун ички ресурслари, ёшлари ва олимларига таянади.
Эроннинг ютуқлари орасида қайта тикланадиган энергиядан тортиб, углеводород энергияси ва қишлоқ хўжалигигача бўлган ҳамма нарса бор.
Эрон ҳарбий ва ноҳарбий саноатда катта ютуқларга эришди. Буларнинг барчаси Ислом инқилобининг натижасидир. Бу Эроннинг таълим ва тараққиётга бўлган иштиёқи туфайли ҳам мумкин.
— Маълумки, Эрон тиббиёт, фармацевтика, нанотехнология ва муҳандислик фанлари соҳаларидаги ютуқлари билан машҳур. Қозоғистон учун бу соҳаларда ҳамкорликни ўрнатиш учун қандай имкониятлар мавжуд? Масалан, кадрлар тайёрлаш, қўшма илмий тадқиқотлар ва технологиялар алмашинуви имкониятлари борми?
— Иқтисодиётимизни ривожлантириш ва хавфсизлигимизни мустаҳкамлаш учун минтақавий ҳамкорлигимизни мустаҳкамлашимиз керак. Масалан, Эрон ва Қозоғистон, Марказий Осиё мамлакатлари, Туркия, Покистон ўртасида минтақавий ҳамкорликни мустаҳкамлашимиз лозим. Бу йўналишда ҳуқуқий асослар яратилган. Масалан, биз Қозоғистон ва Эрон Соғлиқни сақлаш вазирликлари ўртасида муҳим ҳужжатларни имзоладик.
Энди икки мамлакат Соғлиқни сақлаш вазирликлари ўртасида ишчи гуруҳ тузиш масаласи кўриб чиқилмоқда. Яқин келажакда биз онлайн ва офлайн учрашувлар ўтказишни режалаштирмоқдамиз. Икки вазирлик ўртасидаги ҳамкорлик бир қатор соҳаларни қамраб олади. Бу биотехнология, фармацевтика ишлаб чиқариш ва тиббий маҳсулотлар.
Биз илдиз ҳужайралари соҳасида ҳам яхши ҳамкорликни йўлга қўйишимиз мумкин. Тегишли келишувлар мавжуд ва биз уларнинг барчасини амалга оширишимиз керак.
Шунингдек, Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги билан имзоланган шартномаларда Қозоғистон трансплантология соҳасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлашдан манфаатдор.
Маълумки, Эрон трансплантология соҳасида дунёда ва минтақада етакчи давлатлардан бири ҳисобланади.
Қозоғистон билан радиоактив дориларни биргаликда қўллаш соҳасида ҳам ҳамкорлик ўрнатилган. Қозоғистон ушбу дориларни саратон касаллигини даволашда қўллашдан манфаатдор. Биз ишлаб чиқарадиган дорилар сифати ривожланган мамлакатларникига ўхшаш, аммо жуда арзон нархда.
— Қозоғистондаги иш тажрибангизга асосланиб, икки томонлама муносабатларни ривожлантиришнинг қайси жиҳатларини таъкидлаб ўтмоқчисиз?
— Қозоғистон иқтисодиёти ривожланган давлатлар қаторига қўшилиш йўлида муҳим қадамлар қўяётгани мени қизиқтиради. Қозоғистон Эронни бу ривожланиш йўлида шерик сифатида кўриши мумкин. Мамлакатингизнинг энг зўр бойлиги — меҳрибон, самимий ва меҳмондўст халқи.
Жулдиз Атагелдиева