Миллий боғлардаги инфратузилма масаласи қандай ҳал қилинмоқда?
Қозоғистон Республикаси Туризм ва спорт вазирлиги Туризм саноати қўмитаси раиси вазифасини бажарувчи Нурбол Байжановнинг сўзларига кўра, илгари экотуризм соҳасидаги инфратузилма лойиҳаларини амалга оширишда қонунчилик тўсиқлари мавжуд эди.
— Миллий боғ ҳудудида инфратузилма қуриш учун ер участкасини ҳокимлик балансига ўтказиш керак эди. Бу узоқ вақт ва қўшимча харажатларни талаб қилди. Ўтган йилдан бери қонунчиликка ўзгартиришлар киритилди. Энди ҳокимликлар ушбу ҳудудда инфратузилма лойиҳаларини ишлаб чиқишлари, қурилиш ишларини олиб боришлари ва кейин уни миллий боғ билан келишилган ҳолда сақлашлари мумкин, — деди у Jibek Joly телеканалининг «Бүгін LIVE» дастурига берган интервьюсида.
Унинг сўзларига кўра, бундай механизм Шимолий Қозоғистон вилоятидаги Имантау-Шалқар курорт ҳудудида қўлланилган. Хусусан, йўлни таъмирлаш, электр узатиш линияларини тортиш ва интернетга уланишни таъминлаш ишлари олиб борилди.
Ҳозирда сайёҳлар тез-тез ташриф буюрадиган ҳудудлардаги йўл муаммоларига ҳам устувор аҳамият берилмоқда. Улардан бири Кўлсой кўлларига олиб борадиган йўлдир.
— Илгари бу ҳудуддаги йўл муаммоси мураккаб эди. Ҳозирда ҳокимлик 9,9 километрлик йўлни таъмирлаш устида ишламоқда, — деди қўмита раиси вазифасини бажарувчи.
Бундан ташқари, Олакўлнинг жанубий ва шарқий қирғоқларини Жетису ва Абай вилоятлари билан боғлайдиган Жаланашкўл яқинидаги йўлни таъмирлаш ишлари олиб борилди.
Устувор туристик ҳудудлар аниқланди
Нурбол Байжановнинг сўзларига кўра, давлат ҳозирда туризмни ривожлантиришда бир нечта устувор йўналишларга алоҳида эътибор қаратмоқда.
— Давлат раҳбарининг топшириғи билан Алмати тоғ кластери, Манғистау вилояти ва Бурабай курорт ҳудудига устуворлик берилади. Унинг сўзларига кўра, ушбу ҳудудлар учун республика даражасида комплекс режалар ишлаб чиқилган, — деди у.
Қўмита раиси вазифасини бажарувчи ёзда юқори талабга эга бўлган асосий туристик ҳудудларни ҳам санаб ўтди.
— Ҳозирда асосий туристик ҳудудлар қаторига Алмати вилоятидаги Қапшағай, Абай ва Жетису вилоятларидаги Олакўл, Қарағанди вилоятидаги Балқаш, Ақмола вилоятидаги Бурабай ва Мангистау вилоятидаги Каспий денгизи соҳиллари киради. Бундан ташқари, Баянаул, Зайсан ва Қатон-Қарағай йўналишлари ҳам юқори салоҳиятга эга, — деди Нурбол Байжанов.
Унинг сўзларига кўра, туристик ҳудудлардаги инфратузилма муаммолари босқичма-босқич ҳал қилинмоқда.
— Масалан, Олакўл қирғоғида кўплаб муаммолар ҳал қилинди. Электр тармоғи тортилди, сув таъминоти муаммоси ҳал қилинди. Бу йил канализация тизимини тўлиқ якунлаш режалаштирилган. Ҳозирда фақат қирғоқни мустаҳкамлаш масаласи долзарб, — деди у.
Туризмга инвестициялар 1,2 триллион тенгедан ошди
Сўнгги йилларда туризм соҳасига жалб қилинган инвестициялар ҳажми сезиларли даражада ошди. Вазирлик маълумотларига кўра, бу кўрсаткич 1,2 триллион тенгедан ошди.
— Мамлакатда туризмнинг ривожланиш суръати 20-30 фоиз оралиғида. Инвестицияларнинг асосий қисми жойлаштириш бинолари ва умумий овқатланиш корхоналарига йўналтирилади. Бунинг сабаби, талаб бор ва давлат инфратузилмани таъминлаш устида ишламоқда, — деди Нурбол Байжанов.
Нурбол Байжановнинг сўзларига кўра, ҳозирда Қозоғистонда 4,5 мингга яқин жойлаштириш бинолари мавжуд. Ҳар йили уларнинг сони ўртача 170-180 та объектга кўпаймоқда. Бу ҳам бандлик даражасига ижобий таъсир кўрсатади. Вазирлик туризмга инвестиция киритаётганларнинг аксарияти маҳаллий тадбиркорлар эканлигини таъкидламоқда.
Туристик ҳудудларда ҳал қилинишини кутаётган кўплаб муаммолар мавжуд
Давлат туризм соҳасида бир қатор ишларни амалга ошираётган бўлса-да, ҳали ҳам кўплаб ҳал қилинмаган муаммолар мавжуд. Ҳуқуқшунос Рауан Қалиевнинг сўзларига кўра, Олакўл қирғоғида ўнлаб йиллар давомида тўпланиб қолган муаммолар қийинчиликларни келтириб чиқармоқда.
— Бу нафақат Олакўл учун, балки мамлакатдаги кўплаб сайёҳлик ҳудудлари учун ҳам одатий ҳолат. Алоқа ва интернет сифати, чиқиндиларни йўқ қилиш, канализация ва пляжни мустаҳкамлаш масалалари жуда долзарб, — деди эксперт.
Унинг сўзларига кўра, сайёҳлик ҳудудларига келаётган инвесторлар ўз маблағлари қайтарилишига ва хавфсиз ишлашга қодир бўлишларига ишонч ҳосил қилишлари керак.
— Масалан, қирғоқни ҳимоя қилиш учун 20 миллиард тенгедан ортиқ маблағ керак. Шунинг учун биз сайёҳлик ҳудудларини ривожлантиришга янада кўпроқ эътибор қаратишимиз керак, — деди у.
Эксперт шунингдек, тарихий ва сайёҳлик жойларига ҳурмат маданиятини шакллантириш масаласини ҳам кўтарди.
— Яқинда Манғистаудаги ер ости масжидида вандализм, Алмати вилоятида петроглифларга ёзувлар ёзиш ҳолатлари жамиятда катта резонансга сабаб бўлди. Бу бизнинг тарихий қадриятларимиз. Хорижий сайёҳлар айнан шундай жойларни кўриш учун келишади. Шунинг учун ҳар бир фуқаро буни тушуниши керак. Аввало, биз ўзимизни ҳурмат қила олишимиз керак, — деди Рауан Қалиев.
Шунингдек, у маҳаллий ҳокимларнинг рейтингини туристик объектлар учун ажратилган маблағлар ва амалга оширилган лойиҳалар натижалари асосида баҳолаш керак, деб ҳисоблайди.
— Масалан, Улитау ҳудудида дунё миқёсида қизиқиш уйғотадиган кўплаб тарихий жойлар мавжуд. Улардан бири Жўжи хон мақбараси. Бироқ, у ерга бориш қийин ва интернет сифати паст. Бу ҳам ҳал қилиниши керак бўлган муаммо. Қатон-Қарағайдаги йирик сайёҳлик марказларига киришда ҳудудга хос бўлган маҳаллий маҳсулотлар, масалан, пантокрин, асал ва арча ёнғоқлари сотилмайди. Худди шундай, Жўжи хон мақбарасига ташриф буюрган сайёҳ ўзи билан эсдалик сифатида олиб кета оладиган оддий магнит ҳам йўқ. Бундай нарсалар сайёҳ учун жуда муҳимдир, — деди эксперт.
Қишлоқ туризмига қизиқиш ортиб бормоқда
Nomad саёҳатчилар клуби асосчиси Алмас Танғитули қишлоқ туризми катта салоҳиятга эга эканлигини айтади.
— Бизнинг ташкилотимиз 11 йил олдин ташкил этилган. Бу тижорат лойиҳаси эмас. Бизнинг асосий мақсадимиз — Қозоғистонни таништириш. Биз учун саёҳат шунчаки диққатга сазовор жойларни томоша қилиш билан чекланмайди. Ҳар бир саёҳатда биз маълум бир қишлоқ ёки кичик шаҳарчани таништиришга, йўлларни кўрсатишга ва уларни сайёҳлик хариталарига киритишга ҳаракат қиламиз. Шунингдек, йўлдаги тўсиқлар ҳақида маълумотни уч тилда тарқатамиз. Қишлоқ туризми туризм саноатидаги энг истиқболли соҳалардан биридир. Аммо унинг сўзларига кўра, кўплаб муаммолар ҳам мавжуд, — деди у.
Бироқ, бу соҳада бир қатор муаммолар мавжуд. Унинг сўзларига кўра, қишлоқ аҳолисининг уйларида сайёҳларни қабул қилишига қонуний тўсиқлар мавжуд.
— Масалан, қишлоқ аҳолисининг уйларида сайёҳларни қабул қилишига қонуний тўсиқлар мавжуд. Ҳозирда бу масалани ҳал қилиш бўйича ишлар олиб борилмоқда. Бироқ, энг катта муаммо қишлоқ аҳолисининг ўз муносабатида бўлиб туюлади. Кўпчилик ўз яшаш шароитларидан уялади. Улар: "Аввал уйимни тузатаман, шундан кейингина меҳмонларни қабул қиламан", деб ўйлашади. Шу билан бирга, улар текширувлар ва солиқ муаммоларидан қўрқишади. Агар бу муаммолар ҳал этилса, қишлоқ туризмида катта муваффақиятларга эришиш учун барча имкониятлар мавжуд. Чунки агар дунёда уларга меҳмонларни кутиб олиш махсус ўргатилган бўлса, қозоқ халқи учун бу — қонимизга сингиб кетган фазилат. Қишлоқ аҳолиси табиий меҳмондўстликка эга. Шунинг учун, менимча, бизда бу йўналишни ривожлантириш учун салоҳият бор, — деди саёҳатчи.
Қозоғистон ниша туризмига мурожаат қилиши керак
Саёҳат журналисти Жулдиз Раҳметнинг фикрига кўра, ички туризм албатта арзон бўлиши керак деган фикрдан халос бўлиш керак.
— Биз ниша ва юқори сифатли туризмга интилишимиз керак. Қозоғистоннинг табиий ўзига хослиги жуда кам учрайди. Масалан, баҳорда хорижий сайёҳ икки ҳафта ичида мамлакатимизда йилнинг тўрт фаслини бошдан кечириши мумкин. Алматида ҳали ҳам чанғи учиш мумкин, Чимкентда лолалар гуллаяпти, Манғистауда эса денгизга чиқиш имконияти мавжуд. Биз бундай ўзига хосликни алоҳида сайёҳлик йўналиши сифатида яратишимиз мумкин, — деди у.
Унинг сўзларига кўра, Қозоғистон экотуризм ва этнотуризмни бир вақтнинг ўзида ривожлантириш орқали халқаро сайёҳларга ноёб тажриба таклиф қилиши мумкин.
— Экотуризм ҳозирда дунёда трендга айланиб бормоқда. Қозоғистон бу йўналишни ривожлантириш учун жуда мос мамлакат. Агар биз унга этнотуризмни қўшсак, халқаро сайёҳларга мутлақо янги тажриба таклиф қила оламиз. Экотуризм эса арзон бўлмаслиги керак. Аксинча, биз учун 100 доллар тўлайдиган 100 та сайёҳдан кўра, 1000 доллар тўлайдиган 20 та сайёҳни қабул қилиш фойдалироқ. Шунда табиатга тушадиган юк камаяди ва иқтисодий фойда кўпроқ бўлади, — деди Жулдиз Раҳмет.
Экспертларнинг фикрига кўра, Қозоғистонда туризмни ривожлантириш учун катта салоҳият мавжуд. Бироқ, бунинг учун инфратузилмани такомиллаштиришдан ташқари, хизмат кўрсатиш сифатини ошириш, тарихий меросни ҳимоя қилиш ва туристик маданиятни шакллантиришга алоҳида эътибор қаратиш керак.