Ушбу ёндашувлар Давлат раҳбарининг 2025 йилга мўлжалланган "Қозоғистон сунъий интеллект даврида: долзарб муаммолар ва уларнинг ечимлари тубдан рақамли трансформациялар орқали ҳал қилиш" номли Мурожаатномасида баён этилган. Ҳукуматга ишлаб чиқариш соҳасига юқори сифатли инвестицияларни жалб қилишни кучайтириш, иқтисодиёт эҳтиёжларига асосланган "инвестиция тартибини" шакллантириш ва инвесторларни қўллаб-қувватлашнинг янада самарали тизимини яратиш вазифаси юклатилган эди.
Ушбу вазифаларни ишлаб чиқишда йирик лойиҳаларни қўллаб-қувватлаш ва инвесторларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш механизмлари такомиллаштирилмоқда ва инвестиция шартномаларидан фойдаланиш кенгайтирилмоқда. Ушбу механизм 2021 йилдан бери фаолият юритиб келмоқда ва 32 миллиард тенгедан ортиқ қийматга эга лойиҳаларни қамраб олади. Унда давлат ва инвесторнинг мажбуриятлари, лойиҳани амалга ошириш шартлари, шунингдек, бутун инвестиция сикли давомида асосий параметрларнинг барқарорлиги белгилаб берилган.
Низом тасдиқланганидан бери умумий қиймати 17,8 триллион тенгедан ортиқ бўлган 66 та инвестиция шартномаси тузилди. Улардан 6 таси 2024 йилда, 30 таси эса 2025 йилда умумий қиймати тахминан 11,2 триллион тенгега тенг бўлган. 2026 йил август ҳолатига кўра, умумий қиймати тахминан 4,4 триллион тенгега тенг бўлган яна 25 та шартнома тузилди, бу ўтган йилнинг мос даврига нисбатан кўрсаткичдан ошиб кетди. Лойиҳалар қаторига фармацевтика, энергетика, металлургия, агросаноат мажмуаси, инфратузилма ва соғлиқни сақлаш киради.
2026 йилда Ҳукумат янги инвестиция циклини бошлаш ва Президентнинг юқори сифатли капитални жалб қилиш бўйича топшириғини бажариш учун инвестиция лойиҳаларини қўллаб-қувватлашнинг ягона тизимини шакллантиришда давом этмоқда. Ишга давлат органлари, Бош прокуратура, тараққиёт институтлари, миллий компаниялар ва минтақалар жалб қилинган.
Капитални жалб қилишнинг янги тизимини ишлаб чиқиш, инвестиция тузилмасидаги ўзгаришлар ва устувор тармоқлардаги йирик лойиҳалар ҳақида Primeminister.kz таҳририятининг шарҳида ўқишингиз мумкин.
Янги қўллаб-қувватлаш тизими: инвестиция аризасидан тортиб лойиҳани ишга туширишгача
Янги инвестиция сиёсати аниқ лойиҳаларни қўллаб-қувватлашга асосланган. 2025-йилдан бошлаб инвестицияларни жалб қилишнинг уч босқичли тизими ишлайди. Унга мувофиқ, минтақалар устувор лойиҳалар рўйхатини тузади ва инвесторларни мақсадли равишда қидиради.
Лойиҳаларни ишга туширишни тезлаштириш учун рухсат бериш тартиб-қоидаларидан ўтиш ва давлат томонидан қўллаб-қувватлашни олиш имконини берувчи Fast Track - "яшил йўлак" механизми жорий этилди. Ҳудудларда инвестиция штаблари ҳам фаолият юритмоқда ва "прокуратура фильтри" тартибга солувчи органларнинг асоссиз босимини камайтиради.
Инвесторларни ҳимоя қилиш ва лойиҳаларни қўллаб-қувватлаш жараёнлари рақамли форматга ўтказилмоқда. Давлат раҳбарининг топшириғига биноан Миллий рақамли инвестиция платформаси яратилди. У 2024 йил декабридан бери лойиҳаларни кузатиш ва пайдо бўлаётган тўсиқларни тезда бартараф этиш учун фойдаланилмоқда.
Кейинги босқич — "ягона дарча" тамойили асосида Kazakh Invest базасида Kazakhstan Investment House ягона марказини шакллантириш ва импорт ўрнини босиш ҳамда экспорт вазифаларини ҳисобга олган ҳолда "инвестиция буюртмаси" механизмини янада ривожлантириш.
Хорижий инвесторларни жалб қилиш имкониятларини кенгайтиришга қаратилган "Олтин виза" механизми янада ривожлантирилмоқда. Ташқи ишлар вазирлиги виза бериш қоидаларига ўзгартириш лойиҳасини ишлаб чиқди. Механизм тўлиқ ишлаши учун миграция қонунчилигига тегишли ўзгартиришлар киритиш керак. Шундан сўнг, виза бериш қоидаларига тегишли ўзгартиришлар киритилади.
Инвестициялар қайта ишлаш соҳасига ўтмоқда
Инвестиция сиёсати тобора кўпроқ қайта ишлаш саноати, чуқур қайта ишлаш ва юқори технологияли саноат тармоқларидаги лойиҳаларга қаратилган. 2019–2025 йилларда асосий капиталга инвестициялар 12,6 триллион тенгедан 23,5 триллион тенгега ёки 1,9 бараварга ошди. Қайта ишлаш саноатига инвестициялар ҳажми уч бараварга ошди — 1 триллион тенгедан 3 триллион тенгегача. Унинг инвестицияларнинг умумий ҳажмидаги улуши 8,1% дан 12,7% гача, саноат ичида эса 13,1% дан 31,3% гача ошди.
Шу муносабат билан инвестициялар таркиби диверсификация қилина бошлади: қайта ишлаш ва инфратузилма соҳаларига тобора кўпроқ капитал йўналтирилмоқда. 2025 йилда тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларнинг умумий оқими 20,5 миллиард долларга етди, бу 14,4% га ўсишни англатади.
Капитал тобора фаол равишда нохомашё соҳаларга кириб бормоқда: қайта ишлаш саноатида ўсиш 47,4% ёки 1,4 миллиард долларни, молиявий хизматларга инвестициялар ҳажми 4,3 миллиард долларни, алоқа соҳасида эса 1,3 миллиард долларни ташкил этди. Ишлаб чиқариш соҳасида бу кўрсаткич 47% ёки 3 миллиард долларга камайди.
Инвестор мамлакатлар доираси ҳам кенгайди. Нидерландия, Россия, Хитой, АҚШ, Швейцария ва Франциядан ташқари, БАА, Қатар ва Сингапурнинг роли сезиларли даражада ошди: 2025 йилда БАА инвестициялари 762,7 миллион доллардан 1,6 миллиард долларгача, Қатар инвестициялари 1,3 миллиард долларни ва Сингапур инвестициялари 1,4 миллиард долларни ташкил этди.
Янги лойиҳаларга инвестицияларнинг ўсиши айниқса сезиларли. БМТнинг ЭСКАТО маълумотларига кўра, 2025 йилда Қозоғистон 19 миллиард долларлик инвестицияларни жалб қилди. Бу ўтган йилга нисбатан 266% га кўп ва Шимолий ва Марказий Осиёга жалб қилинган бундай инвестицияларнинг умумий ҳажмининг тахминан 89% ни ташкил этади.
KAZAKH INVEST портфелига 78,6 миллиард долларлик 215 та лойиҳа киради, бу эса 88 мингдан ортиқ иш ўринларини яратади. Улардан жами 32,2 миллиард долларлик 93 та лойиҳа аллақачон амалга оширилмоқда ва 46,4 миллиард долларлик яна 122 та лойиҳа ишлаб чиқиш босқичида.
АХММ: халқаро капитални жалб қилиш инфратузилмаси
Инвестиция инфратузилмасининг алоҳида элементи Астана халқаро молия марказидир. Унинг экотизими инвестицияларни жалб қилиш, капитал бозорини ривожлантириш ва халқаро стандартларга мувофиқ молиявий воситаларни жорий этишга қаратилган.
АХММ инфратузилмаси Astana International Exchange (AIX), суд ва халқаро арбитраж марказини ўз ичига олади ва унинг ҳуқуқий режими инглиз умумий ҳуқуқи тамойилларига асосланган. AIX орқали қарз ва акциядорлик капиталини жалб қилиш, облигациялар, яшил ва барқарор облигациялар чиқариш, шунингдек, ислом молиялаштириш воситаларидан фойдаланиш мумкин.
2026 йил июль ҳолатига кўра, АХММ орқали 26,3 миллиард долларлик инвестициялар жалб қилинди ва 90 дан ортиқ мамлакатдан 6 мингдан ортиқ компаниялар рўйхатдан ўтказилди. АХММга аъзо компаниялар Қозоғистон бюджетига 353,7 миллиард тенге миқдорида солиқ тўладилар ва ўз экотизимида 10 минг кишини иш билан таъминладилар.
Фармацевтика: ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш ва импортга қарамликни камайтириш
Инвестиция сиёсатининг устувор йўналишларидан бири маҳаллий фармацевтика маҳсулотларини ривожлантиришдир. Давлат раҳбарининг топшириқларига мувофиқ, Ҳукумат фармацевтика ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштиришни тизимли равишда кенгайтириш ва бозорда Қозоғистон маҳсулотларининг улушини 50% гача ошириш ниятида.
2026 йил январь ойида Ҳукумат 173 миллиард тенгега 4 та янги фармацевтика ишлаб чиқариш объектлари бўйича келишувларни тасдиқлади. Қозоғистонда 356 турдаги дори воситаларини ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш режалаштирилган.
«АлтИНФАРМ» МЧЖ Алмати шаҳридаги “Инновацион технологиялар парки” МИЗ ҳудудида фармацевтика заводини қурмоқда. Инвестиция ҳажми 58,5 миллиард тенгени ташкил этади. Лойиҳа иммунобиологик препаратларни, шунингдек, онкологик касалликлар ва диабетни даволаш учун препаратларни ўз ичига олган 54 та дори воситасини ишлаб чиқаришни кўзда тутади.
"Нобель Алмати фармацевтика фабрикаси" АЖ халқаро GMP стандартларига мувофиқ фаол фармацевтик ингредиентлар, дори воситалари ва биологик маҳсулотлар ишлаб чиқарадиган фармацевтика мажмуаси лойиҳасини амалга оширмоқда. Инвестиция ҳажми 39,2 миллиард тенгени ташкил этади.
«Абди Ибрагим Глобал Фарм» МЧЖ Алмати вилоятида кўп тармоқли ишлаб чиқариш линияларига эга фармацевтика мажмуасини яратмоқда. Инвестиция ҳажми 39 миллиард тенгени ташкил этади.
«МСП-РОМФАРМ» МЧЖ Туркистон ва Алмати вилоятларида қиймати 36,7 миллиард тенге бўлган юқори технологияли фармацевтика заводи лойиҳасини амалга оширмоқда.
Мавжуд ишлаб чиқариш қувватларини кенгайтириш бўйича ҳам ишлар олиб борилмоқда. Чимкентда "Химфарм" АЖнинг маҳаллий дори воситалари ишлаб чиқариш улушини ошириш лойиҳасига 39,5 миллиард тенге хусусий инвестиция йўналтирилмоқда. Лойиҳа 300 та янги иш ўринларини яратиши кутилмоқда.
Қарағанди вилоятида Қарағанди фармацевтика мажмуасини қуриш ва модернизация қилишга 42,5 миллиард тенге миқдорида инвестициялар киритиш тўғрисидаги келишув тасдиқланди. Лойиҳа импорт ўрнини босиш ва дори воситаларининг маҳаллий ишлаб чиқарилишини кўпайтириш бўйича ишлар доирасида амалга оширилмоқда.
Яна 32,5 миллиард тенге инвестиция «Алатау» МИЗда Steppe pharmaceuticals маҳсулотларининг тўлиқ циклли биофармацевтика мажмуасини қуришга йўналтирилади.
Агросанот мажмуаси маҳсулотларини чуқур қайта ишлаш: инвестициялар тўлиқ ишлаб чиқариш циклини ташкил қилади
Инвестиция портфелининг катта қисми қишлоқ хўжалиги хомашёсини чуқур қайта ишлаш лойиҳаларига йўналтирилган. Давлат раҳбари 2025 йилги Мурожаатномасида бундай лойиҳалар кўламини кенгайтириш ва ҳудудларда тўлиқ ишлаб чиқариш занжирларини яратишни топширди. Энг йирик лойиҳалардан бири — қиймати 739 миллион доллар бўлган Dalian Hesheng Holdings буғдойни чуқур қайта ишлаш мажмуаси. Қозоғистон озиқ-овқат саноати, фармацевтика, озуқа ишлаб чиқариш ва биотехнология учун глютен, крахмал, аминокислоталар ва бошқа маҳсулотлар ишлаб чиқаради.
Жамбил вилоятида Fufeng Group компанияси маккажўхорини чуқур қайта ишлашга 340 миллион доллар сармоя киритмоқда ва леситин, изолейсин, ВCАА ва теанин ишлаб чиқаришни режалаштирмоқда. Корхонанинг ишга туширилиши 2026 йил сентябрига мўлжалланган. Лойиҳа маҳаллий маккажўхори учун қўшимча талабни яратади ва тегишли соҳаларга юкни оширади.
Туркиянинг Tiryaki Agro компанияси ғалла ва дуккакли экинларни чуқур қайта ишлаш учун интеграциялашган агросаноат мажмуаси қурилишига тахминан 320 миллион доллар сармоя киритади. Лойиҳа доирасида крахмал, глютен, лизин, глюкоза-фруктоза сиропи, омухта ем ва экспорт салоҳиятига эга нўхат оқсили изолати ишлаб чиқарилади.
Халқаро капитал ва маҳаллий етказиб берувчиларни ривожлантириш
Янги инвестиция циклида лойиҳалар сифатига, хусусан, ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш, маҳаллий етказиб берувчиларнинг ишлаб чиқариш қувватларидан фойдаланиш, тегишли соҳаларни ривожлантириш ва янги бозорларга чиқишга устувор аҳамият берилади.
Алатауда Mars агросаноат хомашёсини чуқур қайта ишлаш орқали уй ҳайвонлари учун озуқа ишлаб чиқариш заводини қуриш лойиҳасига 160 миллион доллар сармоя киритмоқда. PepsiCo Алмати вилоятида шўр газаклар ишлаб чиқариш заводини қуришга 368 миллион доллар сармоя киритади ва 900 тагача иш ўрни яратади. Тахминан 30 та маҳаллий компания корхонага зарур хомашё етказиб беради. Улар завод эҳтиёжларига мувофиқ картошка етиштирадилар.
Carlsberg Group Алмати вилоятида янги ичимликлар заводи қурилишига 344 миллион доллар сармоя киритади. Ҳозирда фаолият юритаётган Carlsberg Kazakhstan ишлаб чиқаришининг харидларидаги маҳаллий контент улуши 80% га етади: арпа, буғдой, алюминий идишлар, шиша бутилкалар ва бошқа материаллар Қозоғистонда сотиб олинади.
“Маълумотларни қайта ишлаш водийси”: рақамли иқтисодиёт инфратузилмасига инвестициялар
Иқтисодиётни рақамли трансформация қилиш вазифаларини амалга ошириш доирасида Экибастузда ҳисоблаш инфратузилмаси, булутли хизматлар ва сунъий интеллект технологияларини жойлаштириш учун “Маълумотларни қайта ишлаш водийси” ташкил этилмоқда. Лойиҳа учун Экибастуз ГРЭС-1 яқинида 200 гектар ер участкаси аниқланди. Келажакда ҳудудни кенгайтириш имконияти кўзда тутилган.
Энергетика инфратузилмасининг қуввати 300 МВт дан 1 ГВт гача ҳисобланади. Кутилаётган инвестиция ҳажми тахминан 30 миллиард долларни ташкил этади ва 500 та юқори малакали иш ўринларини яратиш режалаштирилган. Лойиҳа давом этар экан, майдон 1,4 минг гектаргача оширилди. Халқаро инвесторлар учун зарур инфратузилма ва ҳуқуқий шарт-шароитларга эга бўлган Greenfield зонаси шаклланмоқда.
2026 йил июнь ойида Firebird ва NVIDIA билан сунъий интеллект ва рақамли инфратузилма соҳасида умумий қиймати 10 миллиард долларлик бир қатор шартномалар имзоланди. Инвестор Firebird бўлиб, NVIDIA технологик ҳамкор сифатида иштирок этади. Майдоннинг энергия қуввати босқичма-босқич 300 МВт дан 1 ГВт гача оширилади.
Лойиҳа энергетика, телекоммуникация, маълумотларни қайта ишлаш ва сунъий интеллект кесишмасида инвестициялар учун янги йўналиш очади. Кўмир кимёси: анъанавий хом ашёни қайта ишлашда янги йўналиш. Юқори даражадаги қайта ишлаш билан ишлаб чиқаришни ривожлантириш анъанавий хомашё саноатига ҳам таъсир қилади. Қарағанди вилоятида йилига 1 миллион тонна металлургия коксини ишлаб чиқариш қувватига эга замонавий завод қуриш лойиҳаси амалга оширилмоқда.
Кўмирни хомашё сифатида экспорт қилиш ўрнига, қора металлургияда талаб юқори бўлган маҳсулот бўлган металлургия коксини маҳаллий миқёсда ишлаб чиқариш режалаштирилган. Лойиҳа маҳаллий қайта ишлаш ҳажмини оширади ва кўмир кимёси секторини янада ривожлантириш учун замин яратади. Инвестиция ҳажми 63,6 миллиард тенгени ташкил этади ва 500 тагача иш ўринларини яратиш режалаштирилган.