Қозоғистонда 1 январдан бошлаб қандай ўзгаришлар кучга кирди
ASTANА. Кazinform — Бугундан бошлаб мамлакатда янги Солиқ кодекси кучга кирди, нафақалар ва жарималар миқдори оширилди. Пенсия активларини бошқариш тартиби ҳам ўзгарди ва "Халқ бухгалтери" акцияси бошланди.
Шундай қилиб, бугундан бошлаб янги Солиқ кодексига мувофиқ солиққа тортиш ёндашуви тубдан ўзгарди. Солиқ маъмуриятчилиги соддалаштирилди, бизнес ва жисмоний шахслар учун рақамли хизматлар жорий этилди. Асосий ўзгаришлар қуйидагилар:
- корпоратив даромад солиғи 20 фоиз миқдорида қолади, аммо табақалаштирилган тарзда қўлланилади:
1. банклар ва ўйин бизнеси учун — 25 фоиз;
2. ижтимоий сектор ташкилотлари учун — 2026 йилда — 5 фоиз, 2027 йилда — 10 фоиз;
3. қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқарувчилари учун — 3 фоиз (чегирма ставкаси сақланиб қолади).
- қўшилган қиймат солиғи 16 фоизга ошади. Дори-дармонлар ва тиббий хизматлар учун қуйидаги пасайтирилган ставкалар белгиланади: 2026 йилда - 5 фоиз, 2027 йилда - 10 фоиз. Бепул тиббиёт, ижтимоий суғурта, китоб нашриёти ва археологик ишлар қўшилган қиймат солиғидан озод қилинади.
- шахсий даромад солиғи прогрессив тизимга ўтказилади. 8500 БҲМ (йилига тахминан 34 миллион тенге) дан ортиқ даромадга 15 фоиз ставка қўлланилади. Дивидендлар учун ҳам прогрессив солиқ шкаласи жорий этилади. Шу билан бирга, пенсия тўловлари учун солиқ имтиёзлари сақланиб қолади.
Онлайн савдо платформалари сотилган товарлар ва хизматлар ҳақида солиқ органларига маълумот беришга мажбурдир. Электрон ҳисоб-фактураларни бериш устидан қиёсий назорат жорий этилди.
Пенсия жамғармалари учун минимал етарлилик чегараси 10 фоизга оширилди. Бу умумий инфляциянинг жорий ва прогноз қилинган қийматларига мос келади. У жорий ва прогноз қилинган ижтимоий-иқтисодий кўрсаткичлар, минимал пенсия, минимал иш ҳақи, минимал яшаш даражаси, шунингдек, инфляция ва инвестиция рентабеллиги асосида ҳисоблаб чиқилди.
Энг кам иш ҳақини ҳисоблашда 2026 йил учун қуйидаги ижтимоий-иқтисодий кўрсаткичлар қўлланилди:
"2026-2028 йиллар учун Республика бюджети тўғрисида"ги Қонунга мувофиқ, 1 январдан бошлаб:
- ойлик ҳисоблаш кўрсаткичи (БҲМ маъносида — таҳ.) — 4325 тенге миқдорида;
- минимал пенсия — 69 049 тенге;
- яшаш минимуми — 50 851 тенге;
- минимал базавий пенсия тўлови — 35 596 тенге;
- энг кам иш ҳақи — 85 000 тенге.
Бундан ташқари, ёш ва иш стажи учун пенсия тўловлари олинган суммадан 10 фоизга ошди. Ёшига қараб янги тайинланган пенсия миқдорини ҳисоблаш учун ҳисобга олинадиган максимал даромад 55 БҲМ (237 875 тенге) ни ташкил этади.
Ногиронлиги ва боқувчисини йўқотган, шу жумладан тиббий-ижтимоий муассасалар ва ахлоқ тузатиш муассасаларида яшовчилар учун давлат ижтимоий нафақалари, меҳнат қобилиятини йўқотганлик ва боқувчисини йўқотганлик учун Давлат ижтимоий суғурта жамғармасидан ижтимоий тўловлар, махсус профессионал давлат нафақалари, туғруқ муносабати билан бир марталик давлат нафақалари, бола 1,5 ёшга тўлгунга қадар ойлик давлат нафақаси, бола 1,5 ёшга тўлгунга қадар даромадини йўқотган тақдирда Ижтимоий суғурта муассасасидан ойлик ижтимоий тўловлар, «Алтын алқа», «Күміс алқа» кўкрак нишонлари билан тақдирланган ёки илгари «Батыр ана» унвонини олган, І ва ІІ даражали «Ана даңқы» орденлари билан тақдирланган кўп болали оналарга ойлик давлат нафақаси, ногирон болани тарбиялаётган она ёки отага, фарзандликка олувчи ота-онага, васийга (васийга) тўланадиган ойлик давлат нафақаси ва 1-гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсга ғамхўрлик қилувчи шахс учун давлат нафақаси оширилди.
1 январдан бошлаб Қозоғистонда БҲМ 4325 тенгени ташкил этди. Бу бир нечта тўловлар миқдорига таъсир қилади. Ахир, БҲМ кўплаб ҳисоб-китобларда қўлланилади. Давлат ушбу индикатор ёрдамида бюджетдан ижтимоий тўловларни ҳисоблаб чиқади. Жарималар, давлат божлари ва бошқа мажбурий тўловлар ҳам ушбу индикатор ёрдамида ундирилади.
Бугундан бошлаб мобил ўтказмалар учун янги талаблар жорий этилди. Шунга кўра, тушумлар учун янги чегара жорий этилди - энг кам иш ҳақининг 12 баравари, яъни агар 3 ойлик тушумлар 1 миллиондан ошса, солиқ органлари ўтказмаларни назорат қилишни бошлайдилар. Агар 2-3 кишидан бир кишининг ҳисобига 5 миллион, 10 миллион тенге тушса, у назорат қилинмайди ёки агар сиз январь ойида ўтказмани олсангиз ва февраль ойида ўтказмани олмаган бўлсангиз, бундай ҳисоблар ҳам назорат қилинмайди. Назорат остида бўлиш учун ҳисоб рақамига кетма-кет 3 ой - январь, февраль, март ойларида пул тушиши керак.
Мамлакатда 3 миллиондан ортиқ фуқаро суғурталанган мақомга эга эмас. Уларнинг 1 миллионга яқини мустақил равишда бадалларни тўлай олмайдиган одамлар тоифасига киради. 1 январдан бошлаб ушбу фуқаролар учун мажбурий ижтимоий тиббий суғурта бадаллари маҳаллий ижроия органлари ҳисобидан тўланади. Шунингдек, расман рўйхатдан ўтган ишсиз фуқароларнинг МИТС бадаллари ҳам маҳаллий бюджетдан тўланиши кўзда тутилган. Фуқаролар ушбу тоифаларга кириш-киришмаслигини билиш учун рўйхатдан ўтган клиникага мурожаат қилишлари мумкин. МИТС тизимида суғурта қилинган фуқароларга бепул лаборатория текширувлари, шифокор маслаҳатлари, режалаштирилган операциялар, даволаш ва реабилитация хизматлари кўрсатилади.
Молия вазирлиги тадбиркорларга ёрдам бериш учун солиқлар билан бевосита ишлайдиган мутахассислар учун "Халқ бухгалтери" акциясини бошламоқда. Кампания расмий ресурслар орқали онлайн маслаҳатларни тақдим этади. Бунинг учун махсус Теlegram-канали яратилади. Вебинарлар ҳам офлайн ва онлайн форматларда ўтказилади. Акцияда профессионал бухгалтерлар ва аудиторлар, профессионал бухгалтерия уюшмалари вакиллари ва ҳудудий давлат даромадлари органлари мутахассислари иштирок этади. Акция йилнинг биринчи ярми давомида ўтказилади.
Қишлоқ жойларда уй-жой сотиб олиш учун иқтисодий мобиллик сертификати ёки вилоят ва туман аҳамиятидаги шаҳарларда уй-жой сотиб олишда ипотека уй-жой кредитлари бўйича дастлабки тўлов жорий этилди. Ўтган йилги уй-жой бозори таҳлили натижаларини ҳисобга олган ҳолда, унинг ҳажми 1160 БҲМ (1160×3932=4 миллион 561 минг тенге – таҳр.) дан 1625 БҲМ (1625×4325=7 миллион 29 минг тенге – таҳр.) гача оширилди. Ушбу ўзгариш бугундан кучга кирди.
Муомалага чиқарилган ҳар бир маҳсулотга Миллий товарлар каталогидан (МТК) NTIN коди жорий этилди. Ушбу 13 хонали код маҳсулотнинг бутун экотизим бўйлаб тан олинишини таъминлайди. Ушбу кодсиз электрон ҳисоб-фактура ва унга илова қилинган юк хужжати берилмайди, касса чеки ва божхона расмийлаштирувидан ўтиш мумкин бўлмайди, 13 хонали кодни товарларнинг "рақамли паспорти" деб аташ мумкин.
13 хонали кодга товарлар номи, таркиби, техник ва истеъмол хусусиятлари, ўлчов бирлиги, ишлаб чиқарувчи ва келиб чиқиш мамлакати ҳақидаги маълумотларни яширади. Бухгалтерия ҳисоби, логистика, нақд пул, божхона ва статистика NTIN коди орқали бир хил маълумотларни олади.
Бизнес учун ушбу тизим вақт ва ресурсларни тежаш, хатоларни камайтириш, импорт ва экспорт процедураларини тезлаштириш ва брендни ҳимоя қилиш имконини беради. Давлат учун бозор янада очиқ бўлади, қалбакилаштириш йўли қисқартирилади ва тартибга солиш сиёсати ҳақиқий маълумотларга асосланади. Истеъмолчилар тўлиқ маълумотларга кириш имкониятига эга бўладилар ва маҳсулотни нусхадан ажрата оладилар.
Пенсия активларини бошқариш тартиби ўзгарди. Бугун кучга кирган ўзгаришлар бошқарув компанияларининг фаолиятини баҳолаш тизимини ўртача оғирликдаги натижалардан композит индекслар (бенчмарклар) бўйича баҳолашга ўтишни назарда тутади. Композит индексларга Қозоғистон фонд бозори ва глобал молиявий платформалар индекслари киради. Бу глобал иқтисодий тенденцияларни ҳисобга олган ҳолда бошқарув натижаларини объектив баҳолаш имконини беради. Бундан ташқари, бошқарув компаниялари томонидан хавф даражаси, рентабеллик ва инвестиция муддати бўйича фарқ қилувчи инвестиция стратегияларини таклиф қилиш имконияти тақдим этилади. Бу инвесторларга шахсий афзалликлари ва рухсат этилган таваккалчилик даражасига қараб, тегишли инвестиция профилини мустақил равишда танлаш, шунингдек, пенсия активларини турли инвестиция стратегияларига эга бўлган турли менежерларга ўтказиш орқали диверсификация қилиш имконини беради.
Пенсия активларини инвестициялаш учун мавжуд бўлган молиявий воситалар рўйхати кенгайтирилди. Шунингдек, ҳар бир инвестиция стратегиясининг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда, тегишли инвестиция лимитлари белгиланди.
Энергетика вазирлигининг "Электр энергияси учун чекланган тарифларни тасдиқлаш тўғрисида"ги буйруғи кучга кирди. Унга мувофиқ, электр энергиясини сотадиган 66 та энергия ишлаб чиқарувчи ташкилотлар гуруҳи учун электр энергияси учун чекланган тариф 2026 йилдан 2032 йилгача бўлган даврда ўзгармайди.
Шуни таъкидлаш жоизки, ўтган йилнинг 8 октябрь куни Давлат раҳбари раислигида иқтисодий ривожланиш сифатини ошириш ва нархлар барқарорлигини таъминлаш масалаларига бағишланган йиғилиш бўлиб ўтди ва унинг натижаларига кўра макроиқтисодий барқарорлик бўйича чоралар кўриш топширилди. Шу муносабат билан электр энергияси учун чекланган тарифларнинг ўсишини тўхтатиш тўғрисида қарор қабул қилинди.