Қозоғистон кунгабоқар ёғи ишлаб чиқариш ва экспорт ҳажмларини оширмоқда
ASTANA. Kazinform - Қозоғистонда мой-ёғ маҳсулотлари ишлаб чиқариш барқарор ўсишни намоён этиб келмоқда, бунда ўсиш суръатига энг катта ҳиссани ўсимлик ёғлари тоифасида асосий йўналиш ҳисобланган кунгабоқар ёғи сегменти қўшмоқда, деб хабар беради Kazinform EnergyPromга таянилган ҳолда.
Миллий статистика бюроси маълумотларига кўра, 2025 йил январь-ноябрь ойларида мамлакатда ўсимлик ёғлари ишлаб чиқариш ҳажми 807,4 минг тоннага етди, бу 2024 йилнинг шу давридаги кўрсаткичдан (680,1 минг тонна) сезиларли даражада юқори.
Ўсиш 18,7 фоизни ташкил этди, бу тармоқдаги ижобий динамикани тасдиқлайди. Аниқ айтганда, кунгабоқар ёғи ишлаб чиқариш ҳажми 683,7 минг тоннага етди — бу 2024 йил январь–ноябрь ойлари билан солиштирганда 19,2 фоизга кўп бўлиб, ўша даврда ишлаб чиқариш ҳажми 573,4 минг тоннани ташкил этган эди. Шу тариқа, ўсишнинг деярли барчаси кунгабоқар ёғи ҳиссасига тўғри келмоқда, бу эса тармоқнинг айнан ушбу маҳсулотни ишлаб чиқаришга стратегик қайта йўналтирилаётганини акс эттиради.
EnergyProm агентлиги таъкидлашича, кўп йиллик динамикадаги таққослаш узоқ муддатли тенденцияни кўрсатади: 2020 йилда ўсимлик ёғлари ишлаб чиқариш ҳажми 464,1 минг тоннани ташкил этган бўлса, 2024 йилга келиб у 753 минг тоннага етди ва 62,2 фоизлик ўсишни таъминлади. Шу давр ичида кунгабоқар ёғи ишлаб чиқариш ҳажми деярли икки баравар ошиб, 323,2 минг тоннадан 632,2 минг тоннага етди. Бу эса тармоқда маҳсулотнинг бир тури устунлик қилаётгани томон сезиларли таркибий трансформация юз бераётганидан далолат беради.
Ўсимлик ёғлари умумий ишлаб чиқариш ҳажмида кунгабоқар ёғининг улуши барқарор равишда ошиб бормоқда. 2020 йилда бу кўрсаткич 69,6 фоизни ташкил этган бўлса, 2024 йил январь-ноябрь ойларида 84,8 фоизга етди, 2025 йилнинг шу даврида эса 85,7 фоизни ташкил этиб, кузатувлар давридаги энг юқори қийматга айланди. Кунгабоқар ёғининг улуши ошиши тармоқнинг талабга юқори даражада мослаша олишини ҳамда ушбу маҳсулотнинг мой-ёғ саноатида асосий маҳсулот сифатида барқарор позиция эгаллаганини кўрсатади.
Қозоғистондан ўсимлик ёғлари экспорти ҳам барқарор ўсишни намоён этмоқда. 2020 йилда етказиб бериш ҳажми 220,9 минг тоннани ташкил этган бўлса, 2024 йилга келиб у 582,1 минг тоннагача ошиб, 2,6 баравар ўсишни кўрсатди. Ўтган йил январь–ноябрь ойларида экспорт ҳажми 690,9 минг тоннага етди — бу 2024 йилнинг шу даврига нисбатан (513,2 минг тонна) 34,6 фоизга кўп. Агентликда таъкидлашича, бу халқаро бозорларда ташқи талабнинг юқорилигини ва Қозоғистонда ишлаб чиқарилган маҳсулотнинг рақобатбардошлиги ортиб бораётганини тасдиқлайди.
Қозоғистон кунгабоқар ёғини импорт қилувчи мамлакатлар орасида етакчи ўринни Ўзбекистон ишончли равишда сақлаб қолмоқда. У 2024 йил январь–ноябрь ойларида 177,2 минг тонна бўлган харид ҳажмини 2025 йилнинг шу даврида 311,3 минг тоннагача оширди. Ўсиш 76 фоизни ташкил этди, Қозоғистон кунгабоқар ёғи экспорти таркибида Ўзбекистон улуши эса 42,2 фоиздан 52,4 фоизгача кўтарилди.
Иккинчи ўринни Хитой эгаллади, у ҳам харид ҳажмини 151 минг тоннадан 164,5 минг тоннагача оширди. Бироқ Хитойга экспорт улуши Ўзбекистонга етказиб беришлар тезроқ ўсгани сабабли 36 фоиздан 27,7 фоизгача қисқарди. Тожикистон учинчи ўринни сақлаб қолди: импорт ҳажми 57,4 минг тоннадан 73 минг тоннагача ошган бўлса-да, унинг улуши 13,7 фоиздан 12,3 фоизга камайди. Афғонистон харид ҳажмини сезиларли даражада ошириб, 15,3 минг тоннадан 30 минг тоннагача етказди, улуши эса 3,7 фоиздан 5,1 фоизга кўтарилди. Туркманистонга экспорт 2,5 бараварга ўсиб, 12,5 минг тоннага етди, ушбу мамлакат улуши эса 1,2 фоиздан 2,1 фоизга ошди. Қирғизистоннинг Қозоғистон кунгабоқар ёғи экспортидаги улуши ўзгаришсиз қолиб, 0,3 фоизни ташкил этди, етказиб бериш ҳажми эса 1,4 минг тоннадан 2 минг тоннагача кўпайди.
Шу тариқа, 2025 йилда Қозоғистондан кунгабоқар ёғи экспорти таркиби юқори даражадаги концентрацияни сақлаб қолди. Жами ҳажмнинг қарийб 92 фоизи ҳануз фақат учта мамлакат — Ўзбекистон, Хитой ва Тожикистон ҳиссасига тўғри келиб, асосий ташқи истеъмолчи сифатида Ўзбекистон позицияси янада мустаҳкамланди.