Ишонч – янги куч: The National Interest нашрида Президентнинг мақоласи чоп этилди
ASTANА. Кazinform – Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаевнинг Қўшма Штатларга ташрифи доирасида Американинг The National Interest журналида мақоласи чоп этилди. Кazinform мақоланинг норасмий таржимасини ўқирманларга тақдим этади.
Дунё барқарорлик энг ноёб стратегик ресурслардан бирига айланган даврга кирди. Можаролар кучайиб бормоқда, геосиёсий рақобат кучаймоқда ва халқаро институтлар кўпинча турғунлик, қутбланиш ва жамоатчилик ишончининг пасайиши туфайли муваффақиятсизликка учрамоқда.
Ўнлаб йиллар давомида глобал сиёсат аввалдан нодуруст бўлмаган глобаллашув версияси томонидан шакллантирилди. Унинг мақсади, ҳеч бўлмаганда қоғозда оқилона ва конструктив кўринадиган ўзаро боғлиқ ва инклюзив халқаро тартибни яратишдир.
Бироқ, вақт ўтиши билан бу концепция бузиб кўрсатилди. У ҳаддан ташқари мафкуравий асосларга асосланган моделга айланди: масъулиятсиз инклюзивлик, чекланмаган эркинлик ва суверен жамиятлар, прагматик сиёсатчилар ва ақлга таянадиганларнинг қарашларини инкор этадиган ахлоқий устунлик (ёки ўзига хослик).
Натижада, глобаллашув бутун дунё бўйлаб юз миллионлаб одамлар назарида аста-секин қонунийлигини йўқотди. Бу ишончнинг йўқолиши тасодифий эмас эди. Бу давлат институтлари, халқаро тузилмалар ва етакчи мамлакатларнинг сиёсий тизимларида илдиз отган коррупциянинг ҳайратланарли фактларининг ошкор бўлиши билан янада кучайди. Таниқли сиёсий арбобларнинг бундай схемаларда иштирок этиши мафкуравий жиҳатдан сўлчи дастурлар билан боғлиқ ҳукуматларга нисбатан аллақачон танқидий қарашни чуқурлаштирди.
Ҳозирги халқаро муҳит прагматизм ва реализмга бўлган талабнинг ортиб бораётганини акс эттиради. Бу ўзгариш Мюнхенда яққол кўриниб турди. Ғарб етакчилари томонидан айтилган энг чуқур фикрлардан баъзилари оддий ҳақиқатни таъкидлади: миллий манфаатларни эътиборсиз қолдириб бўлмайди, суверенитетни ноқулайлик сифатида кўриб бўлмайди ва барқарорликни мафкуравий догма асосида қуриш мумкин эмас.
Дунё ҳамкорликдан воз кечмаяпти. Иллюзиялардан воз кечмоқда. Янги пайдо бўлаётган доктрина оддий: тартиб қонун устуворлиги, жавобгарлик, олдиндан айтиб бўладиган мажбуриятлар ва маданий ва миллий ўзига хосликларга ҳурматга асосланган бўлиши керак. Бу изоляционизм эмас. Бу сиёсий мукаммалликдир.
Эски моделнинг муваффақиятсизлиги, айниқса, можароларни ҳал қилиш соҳасида яққол кўриниб турибди. Узоқ вақт давомида халқаро ҳамжамият рамзий баёнотлардан нарига ўтолмаган чексиз музокаралар, декларациялар ва конференциялар циклига таяниб келган. Натижа жуда таниш: ишламайдиган келишувлар, самарасиз дипломатия ва тинчликсиз тинчлик жараёнлари.
Дунё энди бу ёндашувга йўл қўёлмайди.
Шунинг учун Президент Дональд Трамп томонидан Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг тўлиқ розилиги билан бошланган Тинчлик кенгашининг ташкил этилиши муҳим қадам бўлиб туюлади. Бу шунчаки чексиз муҳокамалар учун яна бир платформа эмас. Бу аниқ натижаларга эришишга қаратилган амалий ташаббус, айниқса Ғазо ва Яқин Шарқда.
Ушбу ташаббусни тубдан ўзгача қиладиган нарса унинг мантиғидир. Оқ уй ҳақиқатан ҳам инновацион ёндашувни қўллади, чарчаган сиёсий формулаларни такрорлаш ўрнига, аниқ ва тўғридан-тўғри тамойилни — барқарор иқтисодий ривожланиш орқали тинчликни таклиф қилди. Бошқача қилиб айтганда, тинчлик шиор сифатида эмас, балки лойиҳа сифатида қаралади: инфратузилма, инвестициялар, иш ўринлари ва можароларнинг қайта бошланишини мантиқсиз қиладиган келажак. Ўзининг инновацияси ва кўлами туфайли бу ташаббус ҳурматга ва халқаро эътиборга лойиқдир.
Қозоғистонда Президент Трампнинг стратегияси билан боғлиқ сиёсий тамойилларга ижобий муносабат турли даражадаги жамоатчилик ва эксперт мунозараларида кенг акс эттирилган: оқилоналик, анъанавий қадриятларни ҳимоя қилиш, миллий манфаатларни ҳимоя қилиш ва урушларни узайтириш ўрнига уларни тугатиш истаги.
Бу тамойиллар қўллаб-қувватланади, чунки улар кўпчилик жамиятлар интуитив равишда талаб қиладиган нарсани акс эттиради: хавфсизлик, барқарорлик ва инсонийлик. Қозоғистоннинг бу йўналишдаги қўллаб-қувватлаши риторика эмас, балки амалиётдир. Шунинг учун биз Тинчлик кенгашига қўшилишга ва уни аниқ ҳаракатлар билан қўллаб-қувватлашга қарор қилдик.
Бу Қозоғистоннинг Иброҳим келишувларига қўшилиш қарорининг мантиқий давомидир. Бу шунчаки дипломатик имо-ишора эмас. Бу стратегик танловдир. Қозоғистон ҳар доим мувозанатли ва конструктив позицияни сақлаб келган. Биз Исроил билан мустаҳкам муносабатлар ўрнатдик ва Фаластин халқини доимий равишда қўллаб-қувватлаймиз ва икки давлат тамойилига асосланган ечим тинчликнинг ягона барқарор асоси эканлигига ишонамиз. Бизнинг қароримиз ҳам миллий манфаатларга асосланган бўлиб, иқтисодий ҳамкорликни мустаҳкамлаш, инвестицияларни жалб қилиш ва илғор технологияларни жорий этишга қаратилган. Кенг маънода, биз бу мусулмон ва яҳудий дунёси ўртасидаги мулоқотни кенгайтиришга ҳисса қўшишига умид қиламиз.
Бу қадамларнинг барчаси Қўшма Штатлар билан ҳамкорлигимизни янада мустаҳкамлайди.
Қозоғистон ва АҚШ ўзаро ҳурмат ва тушунишга асосланган кўп қиррали ҳамкорликни йўлга қўйдилар. Америка компаниялари узоқ вақтдан бери Қозоғистондаги энг йирик инвесторлар қаторида, айниқса энергетика соҳасида.
Бугунги кунда ушбу ҳамкорлик стратегик аҳамиятга эга минераллар, рақамли инфратузилма, илғор ишлаб чиқариш, логистика ва инновация каби янги соҳаларга кенгайиб бормоқда. Бизнинг сўнгги лойиҳаларимиз қаторига Американинг Cove Capital компанияси билан ҳамкорликда Қозоғистондаги дунёдаги энг йирик вольфрам конини ўзлаштириш киради. Ушбу муваффақиятга таяниб, биз халқларимиз манфаати йўлида америкалик ҳамкорларимиз билан ишлашни давом эттириш ниятидамиз.
Сўнгги йилларда биз модернизация, диверсификация ва глобал бозорларга интеграция стратегиясини амалга оширдик. Биз инвестиция муҳитини мустаҳкамладик, тартибга солиш базасини такомиллаштирдик ва минтақада транспорт алоқаларини кенгайтирдик. Натижада, Қозоғистоннинг аҳоли жон бошига тўғри келадиган ялпи ички маҳсулоти 15 000 долларга етди. Бу унинг Марказий Осиёдаги энг йирик иқтисодиёт сифатидаги мавқеини янада мустаҳкамлади.
Бизнинг мақсадимиз аниқ: Осиё ва Европани боғлайдиган муҳим транзит ва логистика йўлагига айланиш, технология, инновация ва инсон капиталига асосланган замонавий иқтисодиётни қуриш.
Бундан ташқари, рақамли трансформация, давлат секторини модернизация қилиш ва сунъий интеллект каби янги технологияларни жорий этиш соҳасидаги саъй-ҳаракатларимиз мавҳум интилишлар эмас. Улар замонавий қийинчиликларга бардош бера оладиган рақобатбардош давлатни яратиш бўйича миллий стратегиянинг бир қисмидир.
Шу билан бирга, чуқур институционал ислоҳотлар туфайли иқтисодий тараққиётга эришилмоқда. Глобал нотинчлик ва ноаниқлик шароитида Қозоғистон ўзининг замонавий тарихидаги энг муҳим сиёсий ўзгаришлар даврларидан бирини бошдан кечирмоқда. Биз суперпрезидентлик моделидан "Кучли Президент, нуфузли Парламент ва ҳисоб берадиган Ҳукумат" тамойилига асосланган мустаҳкамланган назорат ва мувозанат механизмларига асосланган бошқарув тизимига ўтмоқдамиз.
Ушбу модернизация дастури тез орада муҳим босқичга етади. Қозоғистон давлат институтларини мустаҳкамлаш, ҳисобдорликни ошириш ва келажакда янада барқарор ва ишончли бошқарувни таъминлашга қаратилган янги Конституция бўйича миллий референдум ўтказишга тайёргарлик кўрмоқда.
Бугунги халқаро шароитда ишонч риторика билан эмас, балки изчиллик ва масъулият билан белгиланади. Фақат ўз мажбуриятларини бажарадиган, очиқчасига ҳаракат қиладиган ва амалий ҳамкорликка интиладиган мамлакатларгина мустаҳкам ишончни яратадилар.
Қозоғистон барқарорликни устувор деб биладиган, халқаро мажбуриятларни ҳурмат қиладиган ва аниқ натижаларга эришадиган ишончли ва ҳалол ҳамкор бўлишга қатъий содиқдир.