Палеонтологлар ушбу кашфиётни Хитойнинг Шинжон-Уйғур автоном районида кашф этишга муваффақ бўлдилар. Science Advances журналида чоп этилган тадқиқотга кўра, бу қазилма каҳрабо бўлаклари девон даври охирида, тахминан 385 миллион йил аввал ҳосил бўлган.
– Биз ҳозиргача энг қадимги каҳрабо намунасини аниқладик. Унинг кимёвий таркиби замонавий нинабаргли дарахтларнинг қатронига ўхшайди. Бу шуни кўрсатадики, биринчи юқори ўсимликлар қатроннинг асосий таркибий қисмларини девон даврининг ўрталарида ишлаб чиқара бошлаган. Бу кейинчалик уларнинг карбон даврида кенг тарқалишига асос яратди, — дейишади тадқиқотчилар.
Тадқиқот Хитой фанлар академиясининг Нанкин геология ва палеонтология институти профессори Ван Бо бошчилигидаги халқаро олимлар жамоаси томонидан олиб борилди. Қазишмалар Хитой ва Қозоғистон чегараси яқинидаги Хобоксар қишлоғи яқинида олиб борилди.
Мутахассислар кўмир қатламларида тахминан бир миллиметр катталикдаги бир нечта каҳрабо зарраларини топдилар. Баъзи намуналарда ҳаво пуфакчалари ва номаълум келиб чиқиши бўлган қаттиқ қўшимчалар мавжуд эди.
Олимлар инфрақизил спектроскопия ёрдамида топилган намуналарнинг кимёвий таркибини ўрганиб, уларни қадимги қаҳрабо намуналари ва замонавий ўсимликларнинг қатрон намуналари билан таққосладилар.
Тадқиқот натижалари шуни кўрсатдики, девон давридаги каҳрабо Франция ва Хитойнинг Фуцзянь провинциясида топилган кейинги намуналардан фарқ қилади. Бундан ташқари, унинг таркиби қарағай, сарв ва араукария каби замонавий нинабаргли ўсимликларнинг қатронига жуда яқин эди. Бу қадимги қатрон биринчи гимноспермлар билан боғлиқ бўлиши мумкинлигини кўрсатади.
Тадқиқотчиларнинг фикрига кўра, бу кашфиёт қатрон юқори тоифали ўсимликларда пайдо бўлган вақт ҳақидаги илмий тушунчани сезиларли даражада ўзгартиради. Илгари, бу қобилият карбон даври охирида шаклланган деб ҳисобланган, аммо янги маълумотлар шуни кўрсатадики, ўсимликлар ўзларини шикастланишдан ҳимоя қилиш учун қатрондан девон даврининг ўрталаридаёқ фойдаланишни бошлаганлар.
– Бу кашфиёт юқори тоифали ўсимликларда қатрон пайдо бўлган вақтни камида 65 миллион йилга орқага сурмоқда. Бу шунингдек, дарахтлар Ер юзидаги ўсимлик дунёсида доминант бўлишидан олдин ҳам шикастланган қисмларини қатрон билан ҳимоя қила олганлигини исботлайди, – деган хулосага олимлар.
Эслатиб ўтамиз, хитойлик олимлар платина катализаторларини бир неча дақиқада синтез қилиш усулини ишлаб чиқдилар.