HDМ-элементи ва янги дизайн: Визасиз дунёга йўл очган ҳужжат
ASTANA. Кazinform – Сўнгги пайтларда давлатнинг кучини унинг паспортининг кучи билан ҳисоблаш тенденцияси кузатилмоқда. Визасиз кириш ва унинг глобал рейтингдаги ўрни ҳисобга олинади. Шу муносабат билан Қозоғистон ўз мавқеини мустаҳкамламоқда ва Henley & Partners индексида 61-ўринни эгаллади. Кazinform мухбири паспортнинг аҳамияти ва мавқеини чуқур ўрганиб чиқди.
2025 йилда миллион паспорт берилди
Биз биламизки, янги Конституция лойиҳасида ташқи сиёсатга эътибор қаратилган. Улар орасида мамлакатнинг халқаро майдондаги обрўсини ошириш, миллий кодни янгилаш ҳам бор эди. Келажакда Конституция Қозоғистон паспортининг халқаро миқёсда тан олинишига катта ёрдам беради.
Қозоғистонда 3 турдаги паспорт қўлланилади: умумий фуқаролик, хизмат ва дипломатик. Қонун уларнинг ҳар бири учун ўзига хос ваколат ва имкониятларни белгилайди. Ранг ва маълумотларда фарқлар мавжуд. Биринчиси аҳоли орасида чет элга саёҳат қилиш учун ишлатилса, охирги иккитаси хизмат сафарлари учун зарур.
Сўнгги йилларда қозоғистонликлар орасида паспортлар сони кўпайди. Эслатиб ўтамиз, ўтган йили паспорт ва шахсни тасдиқловчи ҳужжатларни бериш энг кўп сўраладиган давлат хизматларидан бири бўлган. Натижада, Миграция хизмати қўмитаси 1 миллиондан ортиқ фуқароларга Қозоғистон Республикаси паспортларини берди.
Дарҳақиқат, қозоғистонликларнинг аксарияти саёҳат ва сафарлар учун фуқаролик кўк паспортидан фойдаланадилар. Бу фуқароликни тасдиқловчи ва чет элга саёҳат қилиш имконини берувчи ҳужжатдир. У кўк рангда, давлат ва инглиз тилларида ёзилган. Паспортда зарур асосий маълумотлар мавжуд ва чегараларни кесиб ўтишда кенг қўлланилади. Паспорт қозоғистонликларга ёшидан қатъи назар, уларнинг илтимосига биноан берилади. Ҳужжатнинг амал қилиш муддати — 10 йил. Уни олиш тартиби ҳам белгиланган. Махсус тўловни тўлаш ва маълум бир муддат кутиш керак.
Масалан, бу йилдан бошлаб болалар учун 24 саҳифали паспорт бериш учун давлат божи 4 БҲМ (17 300 тенге) ни ташкил этди. Катталар 36 саҳифали стандарт паспорт учун 8 БҲМ (34 600 тенге), 48 саҳифали ҳужжат учун 12 БҲМ (51 900 тенге) тўлайдилар. Шуниси эътиборга лойиқки, махсус ижтимоий гуруҳларга мансуб фуқаролардан тўлов олинмайди.
Ҳимоя элементи кучайтирилди
Ўтган йили 1 миллиондан ортиқ одам паспорт олди. Миграция хизмати қўмитаси маълумотларига кўра, уларнинг 5 мингдан ортиғи янги ҳимоя элементларига эга. Бунинг сабаби, 2025 йил июль ойининг ўрталаридан бошлаб паспортлар янги ҳимоя элементлари билан жиҳозлана бошлади.
Бу қандай ҳимоя? Қозоғистон фуқароси паспортининг 2-саҳифасига ва фуқаролиги бўлмаган шахснинг шахсини тасдиқловчи ҳужжатига ҳимоя голографик плёнкага ўрнатилган барс тасвири туширилган HDМ-элемент (юқори аниқликдаги металлизация элементи) жойлаштирилади. HDМ — бу ҳужжатларни қалбакилаштиришдан ҳимоя қилиш даражасини сезиларли даражада оширадиган замонавий технологияларга асосланган ечим. Ушбу элемент визуал жиҳатдан таниб олинади ва осон таниб олинади, шу билан ҳужжатнинг ҳақиқийлигини тезда аниқлаш имконини беради.
Ички ишлар вазирлиги маълумотларига кўра, ушбу ўзгариш фуқароларнинг шахсий маълумотларини ҳимоя қилиш даражасини ошириш ва ҳужжатларни қалбакилаштиришдан ҳимоя қилиш мақсадида киритилган. Ушбу чора "Шахсни тасдиқловчи ҳужжатлар тўғрисида"ги қонуннинг 26-моддасига мувофиқ амалга оширилди. Ваколатли орган янги ҳимоя усули миллий хавфсизликка таъсир қилмаслигини ва салбий ижтимоий-иқтисодий ёки ҳуқуқий оқибатларга олиб келмаслигини таъкидламоқда.
Янги хавфсизлик хусусиятига эга паспортларни олишнинг бир неча йўли мавжуд: паспортнинг амал қилиш муддати тугаганда, ҳужжат яроқсиз ҳолга келганда ёки фуқаро ихтиёрий равишда алмаштириш учун ариза берганда. Ҳали амал қилиш муддати тугамаган ҳужжатлар ҳақиқий бўлиб қолади ва уларни алмаштириш шарт эмас.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, янги хавфсизлик хусусиятидан қўрқишнинг ҳожати йўқ. Бундан ташқари, махсус хавфсизлик хусусиятлари илгари ҳам мавжуд бўлган. Масалан, паспортнинг техник хусусиятларини олайлик. Ҳозирги паспорт ўлчами 88х125 мм, юмалоқ бурчакли муқова билан. Муқовада паспорт эгаси ҳақида электрон маълумотларни узатиш учун микрочип ёки чип мавжуд. Чип фақат график ва матнли маълумотларни сақлайди, алоқа интерфейси йўқ. Шунинг учун ҳеч қандай назорат қилиш имконияти йўқ.
Шунингдек, ўтган йили масъул вазирлик янги паспорт дизайнини тақдим этди. Энди паспорт ичида ҳужжат рақами остида барс тамғаси (яъни махсус белги) жойлаштирилади. Бундай белги сохта паспортлар ишлаб чиқарилишининг олдини олишга ва фуқароларнинг шахсий маълумотларини ҳимоя қилишга ёрдам беради. Паспортнинг анъанавий кўк ранги эса сақланиб қолади.
Модернизациянинг қанча даврлари ўтганига қарамай, паспорт рангига оид позиция ўзгаришсиз қолмоқда. Бу тасодифий қарор эмас, балки халқаро норма ва мафкуравий ишора. Ахир, дунё мамлакатларининг халқаро паспортлари тўртта ранг билан чекланган: кўк, қизил, яшил ва қора. 1920 йилда Миллатлар Лигаси конференциясида стандартлаштирилган халқаро паспорт тури бўйича келишув қабул қилинди. Қарийб бир аср ўтган бўлса-да, давлатлар умумий қадам ташлашга келишиб олдилар. Баъзи давлатлар миллий байроқ рангларидан бирини танладилар, бошқалари эса диний ва сиёсий кайфиятнинг рамзий соясини олдилар. Умуман олганда, кўк ранг давлат рамзлари — байроқлар ва гербларда кенг қўлланилади. Қозоғистон ҳам кўк байроқни рамзий маънода ифодаловчи кўк паспортни танлаш орқали тегишли қарор қабул қилганини айтиш ортиқча бўлмайди.
Рейтингда 61-ўрин
Яқинда Henley & Partners компанияси ҳар йили нашр этиладиган паспорт индексидаги ўрнини яхшилади. Янги рейтингда Қозоғистон паспорти 61-ўринга кўтарилди. Илгари Қозоғистон 64-ўринда эди. Шундай қилиб, Қозоғистон паспорти Марказий Осиё мамлакатлари орасида энг "кучли" ҳужжат ҳисобланади.
Умуман олганда, ўтган йили Қозоғистон визасиз мамлакатлар сони бўйича Марказий Осиёда биринчи ўринни эгаллади. Энди мамлакат фуқаролари 79 та давлатга визасиз саёҳат қилишлари мумкин. Бу, эҳтимол, паспортнинг ҳолати ва дипломатик муносабатлар даражасини акс эттиради.
Шуни таъкидлаш керакки, 2026 йилда энг нуфузли паспортлар Сингапур, Япония ва Жанубий Корея фуқароларига тегишли. Масалан, Сингапур фуқаролари 227 та давлат ва ҳудуддан 192 тасига визасиз киришлари мумкин. Япония ва Жанубий Корея фуқаролари 188 та давлатга визасиз ташриф буюриш имкониятига эга. Учинчи ўринни бешта Европа давлати - Дания, Люксембург, Испания, Швеция ва Швейцария тенг даражада эгаллади. Ушбу мамлакатлар фуқаролари 186 та давлат ва ҳудудга визасиз ташриф буюришлари мумкин. Биз Қозоғистон ушбу рейтингда юқорилаганини таъкидладик.
Бундан ташқари, ўтган йили ўтказилган авиация хавфсизлиги аудити Қозоғистон паспортига бўлган ишонч кўрсаткичини яна бир бор аниқлади. Текширув натижасида Қозоғистон 95,7% мувофиқликни кўрсатди. Жаҳон ўртача кўрсаткичи 72% ни, Европа ўртача кўрсаткичи эса 87,9% ни ташкил этади. Бу кўрсаткичлар ҳужжатни қалбакилаштиришдан юқори даражада ҳимоя қилиш ва халқаро талабларга тўлиқ риоя қилишдан далолат беради.