1991 йилда Туркия Қозоғистон мустақиллигини эълон қилганида уни биринчи бўлиб тан олган. Ўшандан бери умумий тарихимиз, маданий ва маънавий илдизларимиздан келиб чиқадиган қардошлик алоқаларимиз кундан-кунга мустаҳкамланиб бормоқда. Дўстлик ва маънавий бирлик анъаналаримиз тарихи, аслида, жуда чуқурдир.
2000-йиллардан бошлаб эса икки томонлама муносабатларимизда янги тарихий босқичга эришилди. Сиёсий, иқтисодий ва маданий соҳаларда биргаликда яратган институционал механизмларимиз туфайли ҳамкорлигимиз янада аниқ ва самарали натижалар бера бошлади. Энергетика, транспорт, логистика ва мудофаа саноатига қаратилган иқтисодий интеграциямиз ва таълим ва маданий ҳамкорлигимиз кенг ва мустаҳкам асосда ривожланмоқда.
2012 йилда ташкил этилган Олий даражадаги стратегик ҳамкорлик кенгаши доирасида иқтисодий ва савдо алоқаларимизни ривожлантиришда сезиларли ютуқларга эришганимиз аниқ. Бугунги кунда Қозоғистон билан ўзаро савдо айланмамиз 10 миллиард долларлик чегарага яқинлашмоқда. Туркия бизнес гуруҳлари томонидан Қозоғистон иқтисодиётига киритилган тўғридан-тўғри инвестициялар ҳажми бугунги кунга қадар қарийб 6 миллиард долларга етди. Бундан ташқари, турк пудратчилари Қозоғистонда умумий қиймати 30 миллиард доллардан ортиқ бўлган 550 га яқин йирик лойиҳани муваффақиятли якунладилар. Қозоғистон Президенти, ҳурматли бовурим Қасим-Жомарт Тоқаев билан биргаликда белгилаб олган умумий мақсадимиз — савдо айланмасини 15 миллиард долларга етказиш. Ишончим комилки, ўзаро саъй-ҳаракатларимиз туфайли биз бу мақсадга энг қисқа вақт ичида эришамиз.
Бизнинг асосий устувор вазифаларимиздан бири — таълим, спорт ва маданият соҳаларидаги муносабатларимизни бенуқсон даражага кўтариш, бу эса халқларимиз ўртасидаги биродарликнинг олтин кўпригини мустаҳкамлайди. Барчага маълумки, Анқара 2026 йил учун Туркий давлатлар ташкилотининг Туризм пойтахти деб эълон қилинди. Ушбу ноёб имкониятдан фойдаланиб, мен қозоқ биродарларимизни бой маданий, тарихий ва инсоний мероси билан туркий дунёнинг умумий донолигини ўзида мужассам этган Туркия пойтахтига таклиф қиламан. Биз қозоқ биродарларимизни йил давомида ўтказиладиган тарихий, маданий ва спорт тадбирларининг марказида кўришни катта шараф деб биламиз.
Қозоғистонга ташрифимизнинг аҳамияти биз учун жуда чуқур. Қозоғистонда ўтказадиган икки томонлама музокараларимиз АҚШ-Исроил-Эрон қарама-қаршилиги, Ғазодаги беқарор тинчлик жараёни, минтақамизнинг сиёсий барқарорлиги ва энергия хавфсизлиги, шунингдек, транспорт муаммолари глобал миқёсда эътибор марказида бўлган бугунги кунда жуда муҳимдир. Ишончим комилки, ушбу ташриф нафақат мамлакатларимиз ўртасидаги сиёсий, иқтисодий ва савдо муносабатларини янги босқичга кўтаради, балки халқларимизнинг қадимий дўстлигини мустаҳкамлайди.
Ушбу ташриф доирасида биз Туркий давлатлар ташкилоти Давлат раҳбарларининг норасмий саммитида иштирок этамиз. Саммитда биз туркий дунёнинг сиёсий, иқтисодий ва маданий интеграцияси салоҳиятини ҳар томонлама муҳокама қилиш ва минтақавий муаммоларни биргаликда баҳолаш имкониятига эга бўламиз. Туркий дунёнинг шарафли давлатлари сифатида биз Хожа Аҳмад Яссавийнинг фалсафасига амал қилишда давом этамиз: "Агар камбағаллар етарлича овқатланмаса ва бойлар ўз аҳволи учун қайғурмаса, дунё муаммога дуч келади". Биз ҳеч қачон минтақамизда ва бутун дунёда тинчлик, фаровонлик ва осойишталикни ўрнатиш бўйича тарихий масъулиятимизни зиммамизга олишдан бош тортмаймиз.
Минтақавий можаролар ва инқирозлар бугунги кунда глобал миқёсда умумий хавфсизлигимиз, иқтисодий фаровонлигимиз ва барқарорлигимиз учун катта хавфга айланди. Глобал тизим қарама-қаршилик геосиёсий рақобат, энергия хавфсизлигидаги узилишлар ва молиявий бозорлардаги ўзгарувчанлик туфайли юзага келган янги ассиметрик хавфлар олдида жиддий стресс синовига дуч келмоқда. Бундан ташқари, сунъий интеллект томонидан бошқариладиган улкан ўзгаришлар натижасида юзага келган янги жараёнлар глобал тизимнинг заиф томонларини янада очиб берди. Биз узоқ вақтдан бери таъкидлаб келаётганимиздек, бу қийинчиликларнинг барчаси ҳозирги халқаро тартиб ва глобал бошқарув механизмларининг заифлигини ва уларни тубдан ислоҳ қилиш зарурлигини яққол кўрсатиб турибди.
Аввалроқ, 2014 йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясида қилган нутқимда мен халқаро тизимнинг тузилиши ва қонунийлигини шубҳа остига қўйган эдим ва "Дунё бешта давлатдан каттароқ" шиори остида адолатли дунё қуриш имкониятига ишора қилган эдим. Афсуски, ўшандан бери адолатли ва инклюзив глобал тизимга томон сезиларли ютуқларга эриша олмаганини айтишга мажбурман. Бунинг энг ёрқин ва жиддий намунаси Ғазода содир бўлаётган воқеалардир. Исроил инсониятга қарши жиноятлари орқали инсониятнинг умумий қадриятларини оёқ ости қилмоқда.
Туркия сифатида биз глобал ва минтақавий инқирозларни фақат "самарали қоидалар"га асосланган тартибни ўрнатиш орқали енгиб ўтиш мумкинлигига ишонамиз. Шу муносабат билан биз минтақамизда ва глобал миқёсда инқирозлар ва можароларга чек қўйиш учун ҳам кўп томонлама ташкилотлар доирасида, ҳам мустақил равишда масъулиятни ўз зиммамизга олишдан тортинмаймиз. Тинчлик дипломатияси ва воситачилик ташаббусларимизда биз барча томонлар билан ишончга асосланган мулоқотни ўрнатмоқдамиз ва дипломатик столда муаммоларни ҳал қилиш учун аниқ қадамлар қўйилишини таъминламоқдамиз. Глобал тинчлик ва фаровонлик учун принципиал дипломатиямиз глобал даражада эътироф этилаётганидан чуқур миннатдормиз.
Бироқ, янада адолатли, инклюзив ва барқарор тинчлик ва фаровонликни яратиш учун икки томонлама, минтақавий ва глобал шерикликни кенгайтириш зарурлиги аниқ. Шу нуқтаи назардан, биз минтақавий тафовутлар биринчи навбатда минтақа мамлакатларининг институционал ташаббуслари орқали ҳал қилиниши керак, деб ҳисоблаймиз. "Минтақавий муаммоларни минтақа мамлакатлари ўзлари ҳал қилиш" концепциясига мувофиқ, биз Туркий давлатлар ташкилоти, аъзо ташкилотларимиз ва қўшниларимиз томонидан бошланган қўшма ташаббусларга доимо очиқ эканлигимизни таъкидламоқчиман. БМТ Хавфсизлик Кенгашининг таркибий муаммолари, минтақавий ва глобал можароларни ҳал қилиш, шунингдек, барқарор иқтисодий фаровонликни ўрнатиш каби ҳар қандай муҳим масалада дўстона ва қардош Қозоғистонимиз билан ҳамкорлигимиз ва шериклигимиз ташқи сиёсатимизда алоҳида ўрин тутади.