Мамлакатимизда эса, Соғлиқни сақлаш вазирлигининг маълумотларига кўра, сўнгги 9 йил ичида эмлашдан бош тортганлар сони 5 баравар ошган.
Бу мутахассислар учун ташвишли масала, чунки жамоавий иммунитетнинг заифлашиш хавфи ортиб бормоқда. Бироқ, ҳар бир мамлакат бу масалага турлича ёндашувларни қўллаяпти. Шу муносабат билан, келинг, дунё мамлакатлари эмланмаганлар билан қандай муносабатда бўлаётганини ва Қозоғистонда эмлаш сиёсати қайси йўналишда ривожланаётганини билиб олайлик.
Сўнгги пайтларда мамлакатимизда эмлашдан бош тортган фуқаролар сони ортиб боряпти. Масалан, Соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотларига кўра, 2017 йилда эмлашдан бош тортганлар сони 5 мингдан сал кўпроқ бўлган, ўтган йили эса бу кўрсаткич 25 мингдан ошган.
Санитария-эпидемиология назорати қўмитаси раиси ўринбосари Нурқан Садуақасовнинг сўзларига кўра, бундай тенденция нафақат бизнинг мамлакатимизда, балки дунё мамлакатларида ҳам тобора кучайиб боряпти.
“Қозоғистонда профилактик эмлаш қамрови даражаси ва эмлашдан бош тортиш ҳолатлари доимий равишда кузатиб борилади ва таҳлил этилади. Масалан, сўнгги 9 йил ичида мамлакатимизда эмлашдан бош тортиш даражаси 4,8 баравар ошди. Бироқ, бу нафақат биз учун, балки бутун дунё учун муаммога айланди, чунки хорижий мамлакатларда эмлашга қарши бўлган фуқаролар сони кўпаймаяпти, аксинча, ортиб боряпти”, - деди маърузачи.
Унинг сўзларига кўра, бу эмланмаган одамлар сонининг кўпайишига, улар орасида касалликлар хавфини оширишга ёрдам беради.
“Эмлаш юқумли касалликларнинг олдини олишнинг энг самарали усулларидан биридир. Ҳар бир мамлакат эпидемиологик вазият, инфекцияларнинг тарқалиши ва тизимнинг имкониятларига асосланиб, миллий эмлаш жадвалини ишлаб чиқади”, – дейди қўмита раиси ўринбосари Нурқан Садуақасов.
Нима учун одамлар эмлашдан бош тортадилар
ЖССТ маълумотларига кўра, Қозоғистонда эмлашдан иккиланишнинг аксарияти тиббий сабабларга эмас, балки шахсий муносабатлар ва ахборот муҳитининг таъсирига боғлиқ. Масалан, эмлашдан бош тортиш ҳолатларининг 62% ота-оналарнинг шахсий эътиқодларига, 16% диний эътиқодларга боғлиқ. Ва 15% вакциналарга ишончсизликка, тахминан 8% эса интернет ва ижтимоий тармоқларда тарқатилган маълумотларга боғлиқ.
Бундан ташқари, эмлашдан иккиланишнинг энг кўп сони (58%) 2 ёшгача бўлган болалар ота-оналари орасида қайд этилган. Миллий эмлаш жадвалидаги асосий дозалар шу ёшда қўлланилишини ҳисобга олсак, мутахассислар бу ҳолат профилактика тизими учун айниқса муҳимлигини таъкидлайдилар.
Ушбу топилмалар 2024 йилда ЮНИCЕФ ва Назарбоев университети томонидан ўтказилган қўшма тадқиқот билан ҳам тасдиқланади. Илмий тадқиқот Қозоғистоннинг барча ҳудудларида 0-17 ёшдаги болаларнинг 3081 ота-онаси ва васийлари ўртасида ўтказилди. Унда ота-оналарнинг миллий тақвим ва COVID-19 вакцинасига бўлган муносабати таҳлил этилди.
Олимларнинг таъкидлашича, эмлаш қарори биринчи навбатда вакциналарга ва соғлиқни сақлаш тизимига бўлган ишончга боғлиқ. Тизимга бўлган ишонч қанчалик юқори бўлса, эмлашдан бош тортиш эҳтимоли шунчалик паст бўлади. Шу билан бирга, юқумли касалликлар хавфи даражасини баҳолаш ҳам муҳим роль ўйнайди: ота-оналар касалликни қанчалик хавфли деб билсалар, уларнинг фарзандларини эмлаш эҳтимоли шунчалик юқори бўлади.
Бундан ташқари, тадқиқот шуни кўрсатадики, ижтимоий муҳит ҳам роль ўйнайди. Оила ва яқинларнинг эмлашни қўллаб-қувватлаши ота-оналарнинг эмлаш қарорига таъсир қилса-да, шубҳалар ва салбий муносабатлар эмлашдан бош тортишга олиб келиши мумкин.
Эмлаш: 35 йиллик тажриба нимани кўрсатди
Бироқ, мутахассисларнинг таъкидлашича, вакциналардан воз кечишнинг ҳозирги тенденциясини баҳолаш учун иммунизация сиёсатининг узоқ муддатли натижаларига эътибор қаратиш керак. Масалан, сўнгги 35 йил ичида Қозоғистонда бир қатор юқумли касалликлар камайди ва ҳатто баъзилари эмлаш туфайли йўқ қилинди.
Соғлиқни сақлаш вазирлигининг маълумотларига кўра, паротит билан касалланиш 94 бараварга, А вирусли гепатит 80 бараварга ва B гепатит тахминан 94 бараварга камайди. Бундан ташқари, қоқшол ҳолатлари бир неча баравар камайди ва қизамиқ ўтган йили фақат алоҳида ҳолат сифатида қайд этилди.
“Полиомиелит 1996 йилдан бери рўйхатга олинмаган ва дифтерия 2009 йилдан бери аниқланмаган. 2002 йилда Қозоғистоннинг полиомиелитдан холи ҳудуд сифатида сертификатланиши ушбу сиёсатнинг бевосита натижаси ҳисобланади”, - дейилади ушбу департаментнинг жавобида.
Мутахассисларнинг таъкидлашича, ҳозирги эпидемиологик барқарорлик узоқ муддатли, узлуксиз эмлаш дастурининг натижасидир.