Қозоғистонда 2026–2027 ўқув йили учун жами 89 457 та таълим гранти ажратилди. Бу аввалги йилга нисбатан жуда кам. Ўтган йили 93 232 та грант ажратилди, яъни бу йил давлат буюртмаси 3775 ўринга қисқартирилди.
Сўнгги уч йилдаги кўрсаткичларга назар ташласак, грантлар сони сезиларли даражада ўзгармаганлигини кўришимиз мумкин. 2024–2025 ўқув йилида 93 116 та грант ажратилган бўлса, 2025–2026 ўқув йилида уларнинг сони 93 232 тага етди. Шундай қилиб, ўтган йили кичик бўлса-да, ўсиш кузатилди. Янги ўқув йилида давлат таълим буюртмалари ҳажми биринчи марта кенг миқёсда қисқартирилди.
Бу кўрсаткич асосан магистратура даражасига таъсир кўрсатди. Агар ўтган ўқув йилида ушбу даражага 13 229 та грант ажратилган бўлса, бу йил уларнинг сони 11 007 тагача камайди, яъни 2222 та ўринга ёки тахминан 17 фоизга камайди. Бакалавр даражасидаги ўзгариш анча кичик, грантлар сони 77 084 тадан 75 371 тагача камайди. Фарқ 1713 та ўринни ташкил этади.
Докторантурада эса грантлар сони, аксинча, ошди. Агар 2025–2026 ўқув йилида 2919 та грант ажратилган бўлса, 2026–2027 ўқув йилида уларнинг сони 3079 тага етди, бу атиги 160 та ўринга кўпдир. Бироқ, давлат буюртмаси камайганига қарамай, докторантурада грантлар сонининг кўпайиши илмий кадрлар тайёрлашга эътибор қаратилаётганидан далолат беради.
Шунга қарамай, давлат грантларининг аксарияти ҳали ҳам бакалавр даражасига тўғри келади. Жами 89 457 та грантдан 75 371 таси ушбу таълим даражасига ажратилган. Шундай қилиб, давлат таълим буюртмасининг 84 фоиздан ортиғи бакалавр даражасига ажратилган.
Қайси мутахассисликлар бўйича грантлар сони камайди?
Агар бакалавр даражасидаги таълим йўналишларини алоҳида кўриб чиқсак, бу ерда ҳам сезиларли ўзгаришлар мавжуд. Грантлар сони энг кўп муҳандислик, ишлаб чиқариш ва қурилиш соҳаларида камайди. Ўтган ўқув йилида ушбу соҳага 18 806 та грант ажратилган бўлса, бу йил уларнинг сони 16 674 тага камайди. Шунга қарамай, муҳандислик йўналиши бакалавр даражасининг энг катта йўналиши бўлиб қолмоқда. Бепул таълим дастурининг қисқаришига қарамай, давлат ҳали ҳам ушбу соҳага энг кўп грант ажратмоқда.
Камайтирилган ҳажм бўйича иккинчи ўринда ахборот-коммуникация технологиялари туради. Ушбу йўналишдаги грантлар сони 11 585 тадан 10 387 тагача, яъни тахминан 1200 та ўринга камайди. Бироқ, бу ажратилган грантлар сони бўйича бакалавр даражасидаги учинчи энг катта йўналишдир.
Педагогика фанларига келсак, янги ўқув йилида ушбу йўналишдаги грантлар сони ҳам сезиларли даражада камайди. Агар ўтган йили профессор-ўқитувчиларни тайёрлаш учун 13 226 та грант ажратилган бўлса, бу йил уларнинг сони 12 228 тани ташкил этди.
Қайси мутахассисликлар бўйича грантлар сони ўзгаришсиз қолди?
Баъзи таълим йўналишларида грантлар сони сезиларли даражада ўзгармади. Санъат ва гуманитар фанларга аввалгидек 1915 та грант ажратилди. Ижтимоий фанлар, журналистика ва ахборотга — 1485, бизнес, менежмент ва ҳуқуқга — 1423, табиий фанлар, математика ва статистикага — 9188 ва соғлиқни сақлашга — 2700 та грант ажратилди. Фақат хизмат кўрсатиш соҳасида кичик ўзгаришлар кузатилди, грантлар сони 2200 дан 2170 гача камайди.
Умуман олганда, агар бир йўналишдаги грантлар камайса, бошқаси кўпайган деб ўйлаш мумкин. Бу йил қишлоқ хўжалиги ва биоресурслар бўйича бакалавр даражасига қўшимча грантлар ажратилди. Бу йўналишдаги грантлар сони 2379 тадан 2515 тагача ошди. Муҳандислик ёки педагогик йўналишларга нисбатан ўсиш унчалик юқори эмас. Бироқ, грантлар сони камайган бир йилда қишлоқ хўжалиги соҳасига ажратилган жойларнинг кўпайиши ушбу йўналишга эътибор қаратилаётганидан далолат беради.
Қайси мутахассисликлар бўйича грантлар кўпайди?
Баъзи йўналишлардаги грантлар сони камайган бўлса-да, алоҳида мутахассисликларга ажратилган жойлар сони кўпайди.
Энг катта ўсиш механика мутахассислигида қайд этилди. Ўтган йили ушбу мутахассисликка 889 та грант ажратилган бўлса, бу йил уларнинг сони 1300 тага етди ва грантлар сони 411 та ўринга ошди. Махсус педагогика мутахассислигида ҳам сезиларли ўсиш кузатилди, грантлар сони 593 тадан 965 тагача ошди ва 372 та ўрин қўшилди.
Бундан ташқари, ер фанлари соҳасидаги грантлар сони 988 тадан 1197 тагача, агроинженерия соҳасида 299 тадан 447 тагача ва кимё муҳандислиги ва жараёнлари мутахассислиги бўйича 370 тадан 500 тагача ошди. Гидротехника ва сув ресурсларини бошқариш йўналишига ажратилган давлат буюртмаси икки баравардан кўпроққа ошди ва 100 та грантдан 215 тага етди.
Педагогик йўналишда ҳам грантлар кўпайди. Хусусан, математика ўқитувчиларини тайёрлаш учун ажратилган грантлар сони 1087 тадан 1200 тагача ошди.
Қайси мутахассисликлар бўйича грантлар сони камайди?
Грантлар сони камайган мутахассисликлар ҳам меҳнат бозоридаги ҳозирги вазиятни акс эттиради. Бу кўрсаткичлар мамлакатда қайси ихтисослашув соҳаларига талаб камайганлигини кўрсатади.
Масалан, ўтган йили ахборот хавфсизлиги мутахассислигига 3000 та грант ажратилган бўлса, бу йил уларнинг сони 2260 тагача камайди. Грантлар сони 740 та ўринга камайди. Бироқ, бу мутахассислик грант ҳажми бўйича ҳали ҳам энг йирикларидан бири ҳисобланади. Шунинг учун буни соҳага қизиқишнинг пасайиши сифатида эмас, балки сўнгги йилларда сезиларли даражада ошган давлат буюртмасининг қайта мувозанатлашуви сифатида баҳолаш мумкин.
Механика ва металлга ишлов бериш йўналишига ажратилган грантлар сони ҳам 1800 тадан 1244 тагача камайди. Шаҳарсозлик, қурилиш ишлари ва фуқаролик муҳандислиги мутахассисликларига ажратилган грантлар сони 1500 тадан 1068 тагача, кончилик ва минерал қазиб олиш йўналишига эса 1710 тадан 1301 тагача камайди.
Шунингдек, ушбу рўйхатга тўқимачилик ишлаб чиқариш, кийим-кечак, пойабзал ва чарм буюмлар (720 тадан 459 тагача грант), биология ва унга боғлиқ фанлар (1087 тадан 855 тагача), шунингдек, металлургия (500 тадан 279 тагача грант) соҳалари киритилган.
Муҳандислик, педагогика ва IТ етакчилик қилмоқда
Янги ўқув йилида грантларнинг умумий сонига назар ташласак, етакчи йўналишлар аввалги йиллардагидек сақланиб қолмоқда. Бакалавр даражасида энг кўп грантлар муҳандислик, ишлаб чиқариш ва қурилишга ажратилди, 16 674 та ўрин ажратилди. Иккинчи ўринда педагогика фанлари — 12 228 та грант. Учинчи ўринда ахборот-коммуникация технологиялари йўналиши. Ушбу соҳага 10 387 та грант ажратилган.
Кейин табиий фанлар, математика ва статистика йўналишига 9 188 та грант ажратилди. Соғлиқни сақлаш соҳасига 2700 та, қишлоқ хўжалиги ва биоресурсларга 2515 та ва хизмат кўрсатиш соҳасига 2170 та грант ажратилган.
Асосий бакалавриат дастурлари орасида энг кам грант ветеринария тиббиётига ажратилди — 1175 ўрин. Шунингдек, бизнес, менежмент ва ҳуқуқ соҳаларига 1423 та, ижтимоий фанлар, журналистика ва ахборот соҳаларига эса 1485 та грант ажратилди.
Бироқ, давлат таълим буюртмаси ҳажмини абитуриентларнинг талаби билан адаштирмаслик керак. Грантларнинг камлиги мутахассисликларга қизиқиш камлигини англатмайди. Бу фақат давлат ушбу дастурларда оз сонли ўринларни молиялаштираётганидан далолат беради.
Алоҳида таълим дастурлари гуруҳлари бўйича энг кўп грант ахборот технологияларига тегишли. Ушбу дастурга 4902 та грант ажратилди. Ахборот хавфсизлиги иккинчи ўринда — 2260 та, тиббиёт эса учинчи ўринда — 1501 та грант. Шуни таъкидлаш керакки, янги ўқув йилида ахборот-коммуникация технологиялари йўналишидаги грантлар сони камайганига қарамай, энг кўп грант олган иккита йирик таълим дастури рақамли секторда.
Энг кам грант эса ихтисослаштирилган таълим дастурларига ажратилди. Масалан, ҳамширалик ишларига атиги 19 та грант ажратилган. Спорт, жамоатчилик билан алоқалар, материалларни босим остида қайта ишлаш, геодезия ва картографияга ҳар бирига 20 тадан грант ажратилган.