Бекет Мирзағулули — 1750-1813 йилларда яшаган диний арбоб, маърифатпарвар, уста меъмор. У қозоқ авлиёси, тинчликпарвар ва қаҳрамон бўлиб, халқ томонидан алоҳида ҳурматга сазовор бўлган. Унинг ҳаёти билан боғлиқ кўплаб афсоналар мавжуд.
Афсонага кўра, отаси уни авлиё Чўпон отанинг уйида тунаб қолишга ва унинг дуосини олишга юборган. Кейин Чўпон ота тушида пайдо бўлиб, унга Хивада машҳур сўфи Бақиржон Ҳожидан (Муҳаммад Бақиржон Азиз) таълим олишни айтган. Шундай қилиб, Бекет ота Хивадаги Шерғозихон мадрасасида (Маскани Фозилон) 7 йил ўқиб, диний таълим олди. У ердаги ёдгорлик лавҳасида Бекет Мирзагулулининг исми билан бирга туркман шоири Махтумқули Фироғий ва қорақалпоқ шоири Ажинияз Қосибайули ҳақида маълумотлар мавжуд. Бекет отанинг авлоди Қирғизбек Ўтетилеуов раҳбарлигида 2017 йилда ушбу мадраса жойлашган Ўзбекистондаги "Ичон қалъа" музей-қўриқхонасида Бекет отага бағишланган кўргазма очилди.
Хивадаги мадрасани тугатгандан сўнг, Бекет ота масжидлар қурди ва ўз халқини ўқитиш, маданиятни тарғиб қилиш ва келажакка йўл очишга кўп куч сарфлади. Биринчи масжид Атирау вилоятидаги Жем дарёси бўйидаги Ақмешит деган жойда қурилган. Бекет отанинг отаси Мирзағул, онаси Жания, кичик ўғли Тоғай ва бобоси Жанали шу масжидда дафн этилган.
Масжид қаттиқ бўр тошидан ўйилган, бир-бирига думалоқ шаклда уланган учта хонадан иборат. Хоналарнинг деворларида коваклар, шифтда ёруғлик ўтиши учун тешиклар бор ва жануби-ғарбий қисмида меҳроб мавжуд. Қосқулоқ авлоди Ислом Мирзабекулининг сўзларига кўра, масжид 1937 йилда вайрон қилинган. Ақмешитни таъмирлаш 1993 йилда чироқчи келиши билан бошланган. Ўша пайтдаги Жилой тумани ҳокими Тўкен Жумағулов бошчилигида қишлоқ аҳолиси йиғилиб, Ақмасжидни қайта тикладилар. Ҳозирги масжид, ерга чуқур қурилган ва йўлакка уланган икки хонали гумбазли мақбара бўлиб, меҳроб ўрнига таёқнинг нусхаси бор ва Бекет отанинг отаси ва онаси учун алоҳида учинчи мақбара қурилган.
Бекет ота ўзининг ажойиб шогирдларига ҳасса бериб, уларга дуо қиларди. Бу ҳассалардан бири унинг Кете уруғидан бўлган шогирди Шектибайга берилган ва ҳозирда Ақтўбе вилоятининг "Жирен Қопа" ҳудудидаги Турсинғали Накешовнинг уйида сақланмоқда. Ҳассанинг асосий қисми квадрат қиррали кўк пўлатдан ўйилган, дастаси цилиндрсимон шаклда ясалган ва кумуш билан қопланган бўлиб, узунлиги 1,3 метрни ташкил қилади. Пастки томони учли ва ўткир, асосий дастаси икки жойдан тешилган ва ундан камар ўтказилган. Яъни, бу ҳасса юриш пайтида унга суяниш учун ишлатилмаган, балки эгаси уни қутига солиб, елкасига осиб қўйган. Мовий ҳасса диний ва маросим мақсадларида юқори кучлар - руҳлар билан алоқа қилиш учун ишлатилган. Мовий ранг — кўк осмон, кўк Тангри, Ҳасса эса жуда муҳим, жуда юқори деган маънони англатади. Маълумки, Бекет отанинг муқаддас Мовий ҳассасидан ташқари яна бир нечта ҳассалари бўлган. У оиласига васият қилган ҳасса Туркманистондан Манғистауга кўчиб ўтган Бердихан Аяпбергенули оиласида сақланади.
Эски Бейнеудаги Бекет ота масжиди — Бейнеу қишлоғидан 17 километр жануби-ғарбда, Жем дарёсининг қуйи оқимига олиб борадиган ва Устюртга кўтариладиган қадимий карвон йўллари бўйлаб жойлашган. Э. А. Эверсман ва А. О. Дюгамель каби олимлар 1825 йилда 1-Устюрт экспедицияси таркибида ер ости масжидига ташриф буюришган ва ёдгорликнинг расмини қолдирганлар. Масжид тошли бурундан ўйилган ва унинг умумий кўриниши қозоқ ўтовига ўхшайди. У бир-бирига боғланган 4 та хонадан иборат, баъзилари катта, баъзилари кичик. Ҳажми жиҳатидан энг катта хона юмалоқ дизайнга эга ва томи гумбаз шаклида ўйилган. Хоналарнинг деворлари силлиқ, ёзув ёки чизма излари йўқ ва турли жойларда шам қўйиш учун саёз чуқурчалар мавжуд. Масжид томида қабр тошлари кўринишидаги кичик дафн ёдгорликлари мавжуд. Бекет отанинг акаси, жасур Мендиқул ботир бу ерга дафн этилган. Мендиқул ҳеч қачон укасининг исмини тилга олмаган, лекин уни доим ўзига яқин тутган. 2010 йилда ушбу масжидда тиклаш ва мустаҳкамлаш ишлари олиб борилди.
Тобиқтидаги Бекет ота ер ости масжиди Тийген қишлоғидан 37 километр шимоли-шарқда жойлашган. Масжид Ақбортас қоясидан 10 метр баландликдаги текис тепаликда жойлашган бўлиб, 2 хонали иншоот бўлиши режалаштирилган. Масжид 2015 йилда тўлиқ таъмирланган.
Бекет отанинг тенгдоши, Бўкен Жеменей уруғининг авлоди Байсал Мйрзаболатулининг Оғландида масжид қуришда катта ёрдам бергани ва Бекет отанинг дуосини олгани ҳақида далиллар мавжуд. Кейинчалик, Худонинг иродаси билан у фарзандли бўлди ва Бекет ота унга минг кишига арзийдиган фарзанд бўлишини тилаб, Минкиси деб исм қўйди. Байсал Бекет ота келгунча, Бозачи ярим оролидаги Тобиқти деб номланган қулай жойда масжид қурди. Белгиланган вақтда Бекет ота келиб, бу масжидда пешин, шом, хуфтон ва бомдод намозларини ўқиди.
Устюрт чўққилари четидаги Оғланди тоғининг тошлоқ ерларидан ўйилган Бекет отанинг сўнгги дам олиш маскани табиий мўжизадир. Халқ орасида сақланиб қолган афсоналарга кўра, Бекет отани бу ерда масжид қуришга илҳомлантирган айнан шу Оғлан бўлган. Бекет отанинг ўзи ҳам ҳаёти давомида жамоатчиликка: "Ният қилиб, менга келишни истаган ва савоб топишни истаган ҳар бир киши аввал Оғландини зиёрат қилиши керак", деб ўргатган. Бекет отанинг масжидига бориш учун чўққининг четидан 1700 м пиёда юриш керак, илгари у эски тупроқ йўл бўлган, аммо бугунги кунда қулай тош зинапоялар мавжуд. Масжид тоғ этагида жойлашган, яқин атрофда булоқлар бор. Масжид тошдан ўйилган, 5 хонадан иборат, ғарбий томонда меҳроб қолдирилган ва юқоридан ёруғлик киришига имкон берадиган жой бор.
1999-2000 ва 2020-2021 йилларда ёдгорлик атрофини тозалаш, пастки қаватни мустаҳкамлаш, масжиднинг юқори қисмидаги ёриқларни тузатиш ва кириш қисмини тиклаш учун таъмирлаш ишлари олиб борилди.
Бу муқаддас жойда йил давомида авлиёга ҳурмат бажо келтириш, дардларига даво ва хотиржамлик излаш учун келадиган зиёратчилар сони камаймаяпти. Оммабоп эътиқодга кўра, Бекет ота ундан ёрдам сўраган ҳеч кимни қийинчиликда қолдирмайди, агар сиз унинг исмини тилга олиб, тилак билдирсангиз, у ҳар қандай бахтсизликни қайтаради ва агар сиз унинг масжидига бориб ибодат қилсангиз, мўъжизаларга гувоҳ бўласиз. Азоб чекаётганларга ёрдам берган, адашганларга ёъл кўрсатган ва қўрққанларни ҳимоя қилган ва уни халқ Пир Бекет деб атаган бу ажойиб қалбнинг ахлоқий ҳаёти, ўзига хос фазилатлари ва хайрли ишларига қойил қолган.
Оғландидаги Бекет ота ер ости масжиди ЮНЕСКОнинг Жаҳон мероси объектларининг тахминий рўйхатига киритилган "Манғистау ярим оролининг ер ости масжидлари" серияси номинациясига киритилган.
Бекет ота Мирзағулули қозоқ хқлкининг диний ва тарихий шахси. Унинг йўли замонавий Қозоғистон Республикасида бағрикенглик йўналишида цивилизациялараро, маданиятлараро ва миллатлараро мулоқотларнинг ҳар томонлама ривожланишига ҳисса қўшади.
Эслатиб ўтамиз, нима учун Сийсем ота қабристони ботирлар пантеони деб аталиши ҳақида хабар берган эдик.