Ўқувчиларни қандай янгиликлар кутмоқда
Шундай қилиб, 1 сентябрдан бошлаб мамлакатдаги 8 мингдан ортиқ мактабда ўқув бошланади. Бу йил 380 мингдан ортиқ бола биринчи синфга боради. Шаҳар мактабларида тахминан 191 минг, қишлоқ мактабларида эса тахминан 128 минг бола таҳсил олади.
2-4-синф ўқувчиларининг билимларини баҳолашнинг янгиланган усуллари жорий этилади. Шу билан бирга, мезонларга асосланган баҳолаш тизими сақланиб қолади ва 1-синфларда баҳолаш тартиби ўзгаришсиз қолади. Илгари, чораклик баҳони ҳисоблашда, ўқувчининг кундалик дарсларда олган шакллантирувчи баҳолари умумий натижанинг 25 фоизини ташкил этарди. Энди бу кўрсаткич 50 фоизгача кўтарилади, яъни чораклик баҳонинг ярми ўқувчининг чорак давомида кундалик дарсларда олган ўқув натижалари асосида шакллантирилади. Ушбу ўзгариш якуний баҳолашда талабанинг дарсдаги изчил иши, вазифаларни бажариши ва ўқув мақсадларини ўзлаштириш даражасини ҳисобга олиш имконини беради. Бундан ташқари, ўқув бўлимларини ўзлаштириш натижаларини аниқлаш учун оралиқ баҳолаш жорий этилади. Янги тартибга кўра, ўқитувчи чорак давомида ҳар бир фан бўйича ҳар бир ўқувчини ўтказилган дарсларнинг камида 30 фоизида баҳолаши керак. Масалан, агар чорак давомида бир фан бўйича 30 та дарс ўтказилса, ҳар бир ўқувчи камида 9 та дарсда шакллантирувчи балл олиши керак. Бу — баҳолашнинг минимал давомийлиги. Ўқитувчи талабани янада тез-тез баҳолаши мумкин.
Таълим мазмунига киритилган ўзгаришларга мувофиқ, 5–7-синфларда мажбурий курслар жорий этилади: "Конституция асослари", 8–11-синфлар: "Қонун ва интизом", 5–11-синфлар: "Шахсий хавфсизлик". Илгари танлов фани сифатида ўқитиладиган "Ҳуқуқ асослари" барча ўқувчилар учун мажбурий фанга айланди ва унинг мазмуни Янги Конституция тамойилларига мослаштирилди. Шу билан бирга, сунъий интеллект таълим мазмунига босқичма-босқич интеграция қилинмоқда. Шу муносабат билан "Рақамли саводхонлик" ва "Информатика" фанларининг номлари ва мазмуни янгиланди.
Таълим соҳасидаги кейинги ўзгариш шундаки, 1 сентябрдан бошлаб дастлабки ҳарбий тайёргарлик фанлари янгиланган дастур билан ўқитилади. Фан "Дастлабки ҳарбий тайёргарлик" деб ўзгартирилди ва ўқитиш формати тубдан ўзгарди. Бу ўзгаришлар фан мазмуни ва ўқитувчиларни тайёрлаш усулларига ҳам тегишли. Энди ҳарбий таълим муассасаларида ўқитувчиларнинг малакасини ошириш ташкил этилади. Бу уларга амалий тайёргарлигини мустаҳкамлаш имконини беради. Бундан ташқари, қонунчилик ўқитувчилар учун ҳарбий тажрибани ҳам назарда тутади.
Ўқитувчиларни сертификатлаш қоидалари ўзгаради
Ўқитувчиларни сертификатлаш бўйича пилот лойиҳаси ишга туширилади. Лойиҳага ўқитувчиларни тайёрлаш бўйича баҳолашдан(ЎТБ) биринчи марта ўтган ва 2026 йил 1 сентябргача эълон қилинган малака тоифаси учун чегаравий баллни тўплай олмаган ва сертификатланиши керак бўлган ўқитувчилар, шунингдек, лойиҳа ишга туширилган пайтда ЎТБда рўйхатдан ўтган, аммо тестларни бошламаган ёки ЎТБда рўйхатдан ўтмаган ва мунтазам ёки муддатидан олдин сертификатланиши керак бўлган ўқитувчилар жалб қилинади.
Энди ўқитувчининг профессионал даражаси тест натижалари билан эмас, балки унинг кундалик иши ва таълим сифатига қўшган реал ҳиссаси билан баҳоланади. Ўқитувчилар учун мажбурий фан тестлари бекор қилинади. Бу талаб фақат ўқитувчилик касбига эндигина кирган мутахассислар, ишини қайта бошлаган ўқитувчилар, шунингдек, таълим ташкилотлари раҳбарлари ва методистлари учун қолади. Бутун процедура "Устоз" платформаси орқали амалга оширилади. Бу қоғозбозликни камайтиради ва жараённинг шаффофлиги ва қулайлигини оширади. Янги тизим ўқитувчининг касбий эркинлигини оширади ва унинг ижодий ва методологик салоҳиятини тўлиқ рўёбга чиқариш учун шароит яратади. Бундан ташқари, амалдаги тартибга мувофиқ, янги ўқув йили бошидан бошлаб тегишли малака тоифаси учун белгиланган талабларни бажарган ўқитувчиларга қўшимча тўловлар амалга оширилади. Биринчи тестда чегаравий даражага етмаган ўқитувчиларга тестни қайта топшириш имконияти берилади.
Янги университет очилади
1 сентябрдан бошлаб Қозоғистон сунъий интеллект тадқиқот университети талабаларни ўқитишни бошлайди. Тахминан 600 талаба қабул қилинади. Бакалавр дастурида 400 талаба бўлади, улардан 308 нафари давлат гранти соҳиби бўлади. 100 киши Астана хаб, Алагеум грантлари ва пуллик таълим бўйича магистратура дастурига қабул қилинади. "Самруқ-Қазна" ўзининг 100 нафар ходимини MBA AI+X дастури бўйича ўқитади.
Университетда таълим тўлиқ инглиз тилида олиб борилади. Тил билиш даражасини тасдиқлаш учун абитуриентлар халқаро сертификатлардан бирини тақдим этишлари керак: IELTS Academic - камида 5.0 балл, TOEFL ITP - камида 460 балл ёки TOEFL iBT - камида 65 балл.
Агар инглиз тилини билиш даражасини тасдиқловчи сертификат бўлмаса, абитуриент қабул комиссияси билан инглиз тилида суҳбатдан ўтиши керак.
Магистратура даражасига номзодлар учун бир йиллик профил тайёрлаш ва икки йиллик илмий-педагогик тайёргарлик кўрилади. Дастурга ёзилиш учун М094 "Ахборот технологиялари" таълим дастурлари гуруҳида комплекс тестдан ўтиш керак. Тест фанлари "Алгоритмлар ва маълумотлар тузилмалари" ва "Маълумотлар базалари" ни ўз ичига олади.
Паспорт олиш тартибидаги ўзгаришлар
Чет элдаги фуқароларимиз паспортни рўйхатдан ўтказиш учун ҳужжатларни қаерда ва қандай топширишлари мумкинлиги тартиби ҳам эртадан бошлаб янгиланади. Фуқароларимиз паспорт олиш бўйича ариза бериш учун мамлакатимизнинг ушбу мамлакатдаги дипломатик ваколатхонасига ёки консуллик идорасига мурожаат қилишлари керак. Хусусан, ушбу хизматдан чет элда доимий яшовчи фуқаролар, чет элда ўқиётган талабалар ва меҳнат шартномаси бўйича ишлайдиганлар, Қозоғистондан ташқарида туғилган вояга етмаганлар, шунингдек, уларнинг оила аъзолари фойдаланадилар.
Бундан ташқари, ушбу имконият чет эл фуқароларининг оила аъзолари, дипломатик вакилларнинг қариндошлари, кекса ва ногирон фуқаролар, шунингдек, ўзларини таъминлай олмайдиган яқинларига ғамхўрлик қилаётган одамларга тақдим этилади. Чет элда ҳибсда сақланаётган, қамоқда сақланаётган ёки жазони ўтаётган Қозоғистон фуқаролари ҳам паспорт олиш учун ариза беришлари мумкин.
Агар Қозоғистоннинг хорижий муассасаси "Чет эл муассасалари учун аҳолини ҳужжатлаштириш ва рўйхатга олиш" рақамли тизимига уланган бўлса, паспорт 40 иш куни ичида берилади. Агар муассаса ушбу тизимга уланмаган бўлса, паспорт бериш муддати 90 календарь кунгача узайтирилади.
Видеокузатув тизимлари учун миллий стандарт
Видеокузатув тизимлари учун биринчи миллий стандарт 1 сентябрдан кучга киради. Стандарт бинолар ва иншоотларни лойиҳалаш, қуриш ва реконструкция қилишда ишлатиладиган видеокузатув тизимлари учун ягона талабларни белгилайди. Ҳужжат видеокамераларни танлаш, жойлаштириш ва улардан фойдаланиш талабларини бирлаштиришга, шунингдек, ускуналарнинг ўзаро ишлашини оширишга қаратилган.
Биринчи марта миллий даражада видеокамераларнинг фойдаланиш мақсади бўйича таснифи ўрнатилди. Улар ташқи ҳудудларни кузатиш, бинолар ва иншоотларнинг ички биноларини кузатиш, одамларни аниқлаш ва қиёслаш, транспорт воситаларининг давлат рўйхатга олиш рақамларини, шунингдек, бошқариладиган видеокамераларни аниқлаш учун мўлжалланганларга бўлинади.
Бундан ташқари, стандарт видеокузатув тизимлари учун тизим талабларини белгилайди. Хусусан, улар камида 30 кун давомида видеомаълумотларни узлуксиз ёзиб олиш, узатиш, қайта ишлаш ва сақлашни таъминлаши керак. Тизимлар замонавий ўзаро таъсир протоколларини қўллаб-қувватлаши, миллий ахборот хавфсизлиги талабларига мувофиқ маълумотларни ҳимоя қилиши ва ақлли видео таҳлилдан фойдаланиш имкониятини, жумладан, шахсларни, транспорт воситаларининг давлат рақамларини аниқлаш ва тадбирларни рўйхатга олишни таъминлаши керак.
Уй-жой навбатида турганлар учун ўзгаришлар
1 сентябрдан 7 сентябргача уй-жойга муҳтож сифатида навбатда турган фуқаролар ўз туманларида мос ижарага бериладиган уй-жойни танлашлари ва baspana.otbasybank.kz порталида унга ариза беришлари мумкин. Аризаларни қабул қилиш тугагандан сўнг, “Отбасы банк” уй-жой олувчилар рўйхатини тузади. Уй-жой ажратишда рўйхатдан ўтиш санаси, оиланинг сўнгги олти ойлик даромад даражаси, оила таркиби ва ариза берувчининг ижтимоий мавқеи ҳисобга олинади. Бундан ташқари, қоидалар фуқароларнинг айрим тоифалари учун устуворликни назарда тутади. Давлат уй-жойларининг камида 20% етим болалар ва ота-она қарамоғисиз қолган болаларга берилади. Яна камида 50% ижтимоий ҳимояга муҳтож тоифаларга мансуб фуқароларнинг айрим гуруҳлари учун тақдим этилади.
Яна бир ўзгариш навбат рўйхатидаги фуқаролар учун уй-жойни аниқлаш шартларига тааллуқлидир. Ушбу норма 2026 йил 14 сентябрдан кучга киради. Уй-жойлардаги хоналар сонини аниқлашда оила таркиби ҳисобга олинади. Хусусан, турмуш ўртоқлар ва ота-оналар, шунингдек, турли жинсдаги болалар учун алоҳида хоналар ажратиш талаблари кўзда тутилган. Келажакда ушбу тартиб доимий равишда қўлланилади. Тегишли туманнинг қишлоқ аҳоли пунктларида арзон ижарага бериладиган уй-жойлар пайдо бўлиши билан, уй-жойга муҳтож фуқаролар уни ўзлари танлашлари ва унга ариза беришлари мумкин.
Биологик фаол қўшимчалар учун маркировкалаш талаби жорий этилади
Эртадан бошлаб мамлакат биологик фаол қўшимчалар (БАД) учун мажбурий рақамли маркировкалаш талабини кучга киритади. Белгиланган санадан кейин Қозоғистонга ишлаб чиқарилган ёки импорт қилинган барча маҳсулотлар Data Matrix коди билан маркировкаланиши керак.
Давлат ушбу чора бозорда БАД муомаласининг шаффофлиги ва қонунийлигини таъминлаш, ҳалол бизнесни ноҳақ рақобатдан ҳимоя қилиш ва қоидабузарликларни ўз вақтида аниқлаш имконини беради деб кутмоқда. Бозорнинг етарли қисми маркировкалаш билан қамраб олингандан сўнг, харидорлар Naqty Onim иловаси ёрдамида қадоқдаги Data Matrix кодини сканерлаш орқали сотиб олган БАДнинг қонунийлигини мустақил равишда текширишлари мумкин бўлади. Битта маркировкалаш кодининг максимал нархи ҚҚСсиз 2,68 тенгени ташкил қилади.
Пиво маҳсулотлари маркировкаланади
Эртадан бошлаб шиша идишлардаги пиво ва пиво маҳсулотларининг мажбурий рақамли ёрлиғи ҳам жорий этилади. Ушбу санадан кейин ишлаб чиқарилган ёки импорт қилинган ҳар бир маҳсулот Data Matrix маркировка коди билан маркировкаланиши керак. 2027 йил 1 январдан бошлаб металл банкалардаги пиво ва пиво ичимликлари ҳам мажбурий рақамли маркировкадан ўтказилади.
Янги тизим сизга маҳсулотларнинг ишлаб чиқарувчидан ёки импорт қилувчидан чакана савдога ўтишини кузатиш имконини беради. Келажакда маҳсулотларнинг тўлиқ кузатилиши электрон рўйхатдан ўтказиш ва муомаладаги иштирокчилар ўртасида товарларни ўтказишда ҳужжатларни тасдиқлаш орқали таъминланади.
Павлодар аэропорти иш бошлайди
Павлодар аэропорти 1 сентябрдан иш бошлайди. Аввал Алмати ва Астана шаҳарларига парвозлар амалга оширилади.
Павлодар вилояти ҳокими Асайин Байхановнинг сўзларига кўра, Астана шаҳрига авиачипталар нархи субсидиялашда давом этади. Ҳозирча нарх 20 минг тенге миқдорида қолади. Аммо у ошиши мумкин.
— Аввало, биз Алмати ва Астана йўналишларини, шунингдек, Чимкент ва Ақтау йўналишларини ишга туширамиз. Бундан ташқари, биз ҳозирда қўшни давлатлар каби бошқа минтақалар билан музокаралар олиб бормоқдамиз. Масалан, Россиянинг Новосибирск шаҳри. Аммо бу Тошкент - Павлодар - Новосибирск ва Новосибирск - Павлодар - Тошкент йўналишидаги боғловчи (транзит) рейси бўлади. Ўзбекистон томони билан музокаралар якуний босқичда ва Новосибирск томони ушбу рейсни қўллаб-қувватлайди, — деди у.