Янгиланиш куни: Қозоғистон рақамли трансформациянинг янги босқичига кирди
ASTANA. Kazinform – Бугун - Наврўзнома доирасида Янгиланиш куни. Бу йил ушбу муҳим кун рақамли трансформация мавзусига бағишланади. Бошқача айтганда, мамлакатнинг ҳар бир бурчагида рақамли ривожланиш йўналишидаги инновацион лойиҳалар намойиш этилади ва инновацион кўргазмалар ташкил этилади.
Январь ойи бошида Президент Қасим-Жомарт Тоқаев “2026 йилни Рақамлаштириш ва сунъий интеллект йили” деб эълон қилиш тўғрисидаги фармонни имзолади. Ушбу қарорни сўнгги йилларда мамлакатда амалга оширилган технологик ислоҳотларнинг давоми деб ҳисоблаш мумкин. Чунки, ўтган 2025 йил Қозоғистонда рақамлаштириш ва сунъий интеллектни ривожлантиришга қаратилган аниқ институционал қарорлар қабул қилинган давр бўлди.
Қозоғистонликларнинг қанча фоизи IT технологияларини яхши билади?
Сунъий интеллект ва рақамли ривожланиш вазирлигининг маълумотларига кўра, мамлакатимизда IT соҳасида 200 мингдан ортиқ киши ишлайди. Уларнинг 20 мингга яқини сунъий интеллект мутахассислари. Кейинги беш йил ичида 1 миллион фуқарога замонавий рақамли кўникмаларни ўргатиш режалаштирилган.
Мамлакатимиз ҳам сунъий йўлдош орқали тарқатиладиган интернет имкониятларига таянишга ўтди. Шу мақсадда Amazon Kuiper лойиҳаси доирасида сунъий йўлдош интернетини жорий этиш тўғрисида шартнома имзоланди ва Starlink ва OneWeb тармоқлари Қозоғистон бозорига кирди.
Ва Generation Nation дастури орқали мактаб ўқувчилари ва талабалар сунъий интеллект, робототехника ва дастурлаш соҳалари билан таништирила бошланди.
Сўнгги етти йил ичида Astana Hub технопарки экотизимида резидентлар сони 1875 тага етди, умумий даромади 4,3 миллиард доллардан ошди. Фақат шу йилнинг ўзида IT хизматлари экспорти 1,5 миллиард доллардан ошди.
Суперкомпьютер – янгиланган инфратузилма
2025 йилда Қозоғистонда Alem.Cloud миллий суперкомпьютер кластери ишга туширилади. Лойиҳа Бирлашган Араб Амирликларининг G42 гуруҳи аъзоси бўлган Presight компанияси билан ҳамкорликда ишлаб чиқилган.
Суперкомпьютернинг имкониятлари жуда юқори. Вазир Жаслан Мадиевнинг сўзларига кўра, агар 8 миллиард киши бир вақтнинг ўзида ҳисоб-китобларни амалга оширса, уларнинг натижаларига эришиш учун тўрт кун керак бўлади. Ва бу тизим бир сонияда бир хил ҳисоб-китобни амалга ошириши мумкин.
Alem.Cloud ресурслари университетлар, тадқиқот марказлари ва сунъий интеллект билан ишлайдиган компаниялар учун мавжуд.
2025 йил ноябрь ойида тизим дунёдаги энг кучли суперкомпьютерлар рейтингида 86-ўринга кўтарилди.
Сунъий интеллект тўғрисидаги қонун
Шунингдек, ўтган йили Президент "Сунъий интеллект тўғрисида"ги қонунни имзолади. Ҳужжат рақамли технологияларни хавфсиз ва масъулиятли ривожлантиришга қаратилган. Қонун инсоннинг заиф томонларидан фойдаланадиган, ижтимоий рейтинг юритадиган ёки фуқароларнинг розилигисиз эмоцияларни аниқлайдиган тизимлардан фойдаланишни тақиқлайди. Бу қарор рақамли технологияларга бўлган жамоат ишончини мустаҳкамлашга қаратилган.
Рақамли кодекс
9 январда Президент Рақамли кодексни имзолади. Ушбу код биринчи марта одамларнинг рақамли ҳуқуқларини қонунлаштирди. Фуқароларга шахсий маълумотларни ўчириш, уларни қайта ишлашни чеклаш ва яшириш ҳуқуқи берилди. Биометрик идентификациядан фойдаланишга фақат қонунчиликда назарда тутилган ҳолатлардагина йўл қўйилади. Шунингдек, алгоритмли ва автоматлаштирилган тизимлар ёрдамида қабул қилинган қарорларни ваколатли мутахассислар иштирокида қайта кўриб чиқиш ҳуқуқи ҳам жорий этилди.
Код электрон ҳужжатлар билан бир қаторда рақамли ҳужжатлар, рақамли маълумотлар ва рақамли тасдиқлашлар (кодлар, бир марталик идентификаторлар, пуш-билдиришномалар ва биометрик усуллар) тушунчаларини муомалага киритди. Миллий рақамли объектларнинг ҳуқуқий мақоми ҳам белгиланди.
Рақамли кодекс замонавий технологик ечимлардан, жумладан, смарт-шартномалар, тақсимланган тизимлар ва рақамли кондоминиумлардан фойдаланиш учун ҳуқуқий асос яратади. Бу фуқаролар ва бизнеснинг ҳаракатчанлигини ошириш учун шароит яратади. Мамлакатда биринчи марта Рақамли маълумотлар маҳсулотларини алмашиш ва айланиш платформаси концепцияси жорий этилмоқда. У рақамли маълумотларга кириш ва улардан фойдаланиш учун очиқ ва шаффоф шароитларни таъминлайди.
Шунингдек, ҳужжат сунъий интеллектга асосланган ечимларни уйғун равишда жорий этиш ва ишлаб чиқишга қаратилган.
Кодексда киберхавфсизлик масалаларига алоҳида эътибор қаратилган. Кодекс кучга киргандан сўнг, рақамли объектлар, маълумотлар ва инфратузилмани ҳимоя қилиш бўйича янги стандартлар белгиланади. Бундан ташқари, имконияти чекланган шахслар ва аҳолининг мобиллиги паст бўлган гуруҳлари учун рақамли технологиялар ҳамда сервислардан фойдаланиш имкониятини таъминлашга қаратилган қоидалар ҳам таклиф этилган.
Тез ривожланаётган Alatau
Алмати тоғ этакларида замонавий шаҳар қад ростлаши ҳақида узоқ вақтдан бери айтилиб келмоқда. Президент 2025 йилги Мурожаатномасида бу шаҳарга алоҳида мақом бериш ҳақида ҳам топшириқ берган эди. Шу алоҳида мақом 15 март куни қабул қилинган янги Конституция орқали мустаҳкамланди. Шу тариқа Алатау шаҳри жадал ривожланадиган рақамли ҳудудга айланади.
Лойиҳанинг мақсади - Smart City технологияларидан фойдаланган ҳолда тўлиқ рақамли шаҳар яратишдир. 98 минг гектардан ортиқ майдонни эгаллайдиган бу шаҳар хусусий инвестициялар ҳисобига қурилиши режалаштирилган. Бошланғич босқич сифатида бу йил бу ерда ҳаво таксиси тизимини жорий этиш режалаштирилган.
