Транзитдан хабгача: 2025 йилда Қозоғистон транспорт тизимида жадал ривожланиш кузатилди
АSTANА. Kazinform — Ҳукумат Қозоғистоннинг транспорт соҳасидаги 2025 йил натижаларини эълон қилди.
2025 йилда Қозоғистоннинг транспорт соҳаси мамлакатнинг транзит-логистика салоҳиятини мустаҳкамлаш, инфратузилмани янгилаш ва ташиш самарадорлигини оширишга қаратилган тизимли ривожланишни давом эттирди. Бу йўналишлар Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаевнинг топшириқларига мувофиқ амалга оширилди.
Қозоғистон "Шарқ — Ғарб", "Шимол — Жануб" халқаро транспорт йўлакларини ва Транскаспий халқаро транспорт йўналишини ривожлантириш орқали Европа ва Осиё ўртасидаги асосий боғловчига айланиб, Евроосиё қитъа кўприги ролини барқарор равишда оширмоқда.
Инфратузилмавий лойиҳаларни амалга ошириш, ҳаракатланувчи таркибни янгилаш, транспортни назорат қилишда рақамли ечимларни жорий этиш ва халқаро йўналишлар тармоғини кенгайтириш мамлакатнинг минтақа асосий транзит хабларидан бири сифатидаги позициясини мустаҳкамлашга ёрдам берди.
2025 йил якунлари бўйича транзит ташиш ҳажми 36,9 млн тоннани ташкил этди, бу 2024 йилнинг мос даври кўрсаткичидан 6,6% га кўп (34,6 млн тонна).
Транзит ҳажмининг ошиши — автомобиль, темир йўл, ҳаво ва сув транспортини комплекс ривожлантириш, шунингдек логистика соҳасида халқаро ҳамкорликни кенгайтиришга қаратилган изчил иш натижасидир.
Автомобиль йўллари ва йўл инфратузилмасини ривожлантириш
2025 йилнинг асосий ютуқларидан бири — автомобиль йўллари тармоғининг кенг кўламли ривожланиши. Қурилиш ва таъмирлаш ишлари рекорд даражадаги 13 минг километр автомобиль йўлини қамраб олди. Натижада республика йўлларининг 94% техник норматив ҳолатда.
Ички чегарадаги ўтказиш пунктларини модернизация қилиш ишлари олиб борилмоқда. 2027 йил охиригача 37 ўтказиш пунктларини якунлаш режалаштирилган.
Йўл соҳасини рақамлаштириш алоҳида эътиборда. Давлат раҳбарининг топшириқлари бўйича e-Joldar доирасида йўлларнинг рақамли паспортлари шакллантирилмоқда, бу йўлларнинг техник ҳолатини, ҳаракат шиддатини ва фойдаланиш параметрларини марказлашган ҳолда ҳисобга олишни таъминлайди.
Ҳар йили сунъий интеллект технологияларидан фойдаланган ҳолда йўл диагностикаси ўтказилади.
Йўл қопламасини сақлаш учун 220 тагача автоматлаштирилган ўлчаш станцияларини ўрнатиш давом этмоқда. Ҳозирда уларнинг 71 таси ишга туширилган.
Авиация: маршрут тармоғини кенгайтириш ва инфратузилмага инвестиция жалб қилиш
2025 йилда фуқаролик авиациясининг ривожланиши ҳаво паркни янгилаш, халқаро йўналишларни кенгайтириш ва аэропорт инфратузилмасига инвестициялар жалб қилиш билан бирга кечди. Ҳаво кемалари парки 109 тага етди, улар орасида 8 та янги Airbus A320 ва 4 та Boeing 737 MAX 8 самолётлари бор.
Қозоғистон 2025 йил декабрь ойи маълумотларига кўра ҳафтасига умумий тезлиги 626 рейсни ташкил этувчи 135 та халқаро йўналиш бўйича 30 та давлат билан ҳаво алоқасини амалга оширди. Халқаро маршрут тармоғи МДҲ, Европа, Яқин Шарқ, Осиё ва Жануби-Шарқий Осиё давлатларини қамраб олган.
Соҳада ҳозирда 25 минг киши иш ўринлари билан таъминланган, бу унинг барқарор ишлашини қўллаб-қувватлаш ва асосий операция жараёнларининг узлуксиз амалга оширилишини таъминлашга ёрдам беради.
Ўтган йили Арқалиқ аэропортини тиклаш ишлари бошланди, Алмати аэропортини ривожлантиришнинг бош режаси тақдим этилди ва қиймати 362 млн доллар бўлган TAV Airport Holding инвестиция дастури тақдим этилди, "Қорғас — Шарқий дарвоза" МИЗ ҳудудида юк-йўловчи аэропортини қуриш бўйича умумий қиймати 250 млрд тенгени ташкил этувчи Инвестициялар тўғрисидаги келишув имзоланди.
Қозоғистон Республикасининг учувчисиз фуқаролик авиациясини ривожлантиришнинг 2025-2031 йилларга мўлжалланган концепциясининг қабул қилиниши муҳим қадам бўлди. Шунингдек, бир қатор янги арзон авиакомпаниялар мамлакат бозорига чиқди, шунингдек 35 дан ортиқ янги халқаро йўналиш, жумладан Будапешт, Шанхай, Сеул, Гуанчжоу ва Мюнхенга рейслар очилди.
ИКАО томонидан ўтказилган аудит натижаси бўйича халқаро авиация хавфсизлиги ва расмийликларни енгиллаштириш стандартларига мувофиқлик даражаси 95,7% ни ташкил этди.
Темир йўл ва сув транспорти: ташишнинг ўсиши ва инфратузилмавий лойиҳалар
2025 йил якунлари бўйича юкларни темир йўл транспорти билан ташиш ҳажми 320 млн тоннани ташкил этди, бу 2024 йилнинг мос даври билан солиштирганда 5,5% га кўп. Давлат раҳбарининг топшириқлари доирасида 2029 йилгача 11 минг километр темир йўл участкасини таъмирлаш кўзда тутилган. Бугунги кунда 4,4 минг километрдан ортиқ йўлда ишлар бажарилди, улардан 1 575 километри 2025 йилда якунланди.
2025 йилнинг асосий воқеаларидан бири узунлиги 836 километр "Дўстлик — Мўйинти" темир йўлининг иккинчи линиясининг ишга туширилиши, шунингдек узунлиги 323 километр янги "Қизилжар — Мўйинти" йўлининг қурилиши бошланиши бўлди. 775 локомотив ва 2,7 минг фитинг платформани етказиб бериш бўйича шартномалар имзоланди. Бутун мамлакат бўйлаб 124 темир йўл вокзалини янгилаш бошланди.
Сув транспорти ҳам ижобий динамикани кўрсатди. 2025 йилда денгиз транспорти билан 8 млн тонна юк ташилди, бу 2024 йил кўрсаткичидан 7% га кўп. Денгиз портлари орқали контейнер ташиш 29% га ошди — 90 637 ЙФЭ ўтди; Транскаспий халқаро транспорт йўналиши бўйича ўсиш 36% ни ташкил этди.
Ақтау портда контейнер хаб қурилиши якунланди, Қуриқ — Боку йўналишига 1 юк кемаси етказилди, 2 паром сотиб олинди.
Дарё транспорти билан ташиш ҳажми 1,5 млн тоннани ташкил этди. Ташиш Иртиш, Орал — Каспий ва Или — Балқаш ҳавзаларида амалга оширилди.
Автомобиль ташувлари ва транспорт назорати: рақамлаштириш ва халқаро ҳамкорлик
2025 йилда халқаро автомобиль ташуви географиясини кенгайтириш ишлари давом этди. Қозоғистон ҳар йили хорижий рухсатнома бланкалари квоталари билан алмашинув амалга ошириладиган 42 давлат билан ҳукуматлараро келишувлар тузди.
Туркманистон билан, шунингдек Эрон билан икки томонлама ва транзит ташувларга рухсат этилмаган ташиш тизими жорий этилди. Туркия билан келишувга эришилди. Қозоғистон Хитой ҳудудига транзит автомобиль ташувини амалга ошириш ҳуқуқини олган биринчи давлат бўлди.
Хитой ва Ўзбекистон билан биргаликда хорижий рухсатнома бланкалари билан электрон алмашинув тизими жорий этилди, бу барча хорижий рухсатнома бланкаларининг 65% ни рақамлаштириш имконини берди. Рақамлаштириш ишлари Озарбайжон, Туркия ва Қирғизистон билан давом этмоқда.
Бозорнинг очиқлигини ошириш учун хорижий рухсатнома бланкаларини тақсимлашнинг янги қоидалари қабул қилинди, шунингдек юк автомобилларини рақамли ўлчашга ўтиш бўйича чоралар амалга оширилмоқда. Мамлакатда маъмурий жарималарни автоматик расмийлаштириш тизими билан интеграция қилинган 73 автоматлаштирилган ўлчаш станцияси ўрнатилган.
Бундан ташқари, техник кўрик операторларининг фаолиятини очишга рухсат бериш тартиби жорий этилди ва белгиланган талабларни бузганлик учун жавобгарлик кучайтирилди.
