От йилининг аҳамияти нимада
ASTANA. Kazinform – Шарқий тақвимга кўра, 2026 йил - От йили. У тарихда қандай воқеалар билан ёдда қолган ва мамлакат учун нима билан алоҳида аҳамиятга эга? Наврўз байрами арафасида Kazinform агентлиги мухбири ушбу мавзуни ўрганади.
Тарихий воқеалар
Тарихчиларнинг фикрига кўра, от йили ҳақидаги ғояларнинг шаклланишига тарихий воқеалар таъсир кўрсатган. Масалан, баъзи манбаларда бу давр Чингизхоннинг Марказий Осиёга қилган юришлари билан бир вақтга тўғри келиши айтилади. Бундан ташқари, қадимги халқ савдо-сотиқ ва кўчиш-қўниш каби муҳим ишларини айнан шу йилга режалаштирган.
«Қозоқ мақолида шундай дейилган: "от йили олдинда". Унинг иккита маъноси бор. Бу ўзгаришларга тўла бўлиши мумкин. Янгилик, яхшилик бўлиши мумкин”, - дейди тарих фанлари доктори Турсинхан Закенули.
Бу ишончнинг илдизи қозоқ даштининг қадимги тарихи билан ҳам боғлиқ. Чунки, Қозоғистон - отлар илк марта қўлга ўргатилган ҳудудлардан биридир. Шимолий Қозоғистондаги Ботай маданияти (милоддан аввалги 3700-3100 йиллар) отлар илк марта қўлга ўргатилганлигини исботлайди. От ёрдамида кўчманчилар узоқ масофаларни босиб ўтиб, ҳарбий устунликка эриша олишган.
Гарчи улар тўғридан-тўғри от йилига тўғри келмаса ҳам, тарихда бу даврларга хос бўлган кўплаб муҳим воқеалар мавжуд. Масалан, 1870 йилда "Түркістан уәлаятының" газетаси нашр этилди. 1930 йилда Турксиб темир йўли очилди ва мамлакатда илк бор ҳаво қатнови йўлга қўйилди. 1990 йили иқтисодиётни бозор муносабатларига асословчи қонунлар қабул қилинса, 2002 йилда Туркистонда Жаҳон қозоқларининг иккинчи қурултойи бўлиб ўтди ва Астанада "Байтерек" монументи барпо этилди.
Анъаналар ва урф-одатлар
Бундан ташқари, отлар қозоқ жамиятининг ижтимоий ҳаётида алоҳида ўрин эгаллаган. Ҳурматли меҳмонга от бериш, куёвнинг келинига биринчи ташрифида от боғлаш ва уруш пайтида душманлар қуршовида бўлган қўмондонга қутқарилиши учун от суяги бериш каби анъаналар отнинг нафақат транспорт воситаси, балки ижтимоий мавқе рамзи ҳам бўлганлигини кўрсатади. «Атқамінер», «атқосшы», «атшабар» каби лавозимларнинг ўзи унинг жамиятдаги ролини кўрсатади.
Бундан ташқари, 1930, 1942, 1954, 1966, 1978, 1990, 2002 йилларда от йилида туғилганлар бу йил мучал ёшга тўладилар. Бир авлоддан иккинчи авлодга ўтиш ёш инсон учун хавфли давр, тана ва руҳда ўзгаришлар даври ҳисобланади. Оқсоқоллар айтишича, агар мучал ёшга тўлган одам ўзининг севимли кийимларини кимгадир совға қилса, у келгуси йилга қадар бахтли яшайди. От йилида туғилганлар эса бу йил от сўймасликлари керак.
