ОИВ билан касалланган одамлар қандай яшайди

ОИВ қандай юқади?

ОИВ қандай юқишини аниқ билиш жамиятдаги нотўғри тушунчаларни йўқ қилишнинг энг самарали усули ҳисобланади. Мутахассисларнинг фикрига кўра, вирус фақат учта йўл билан юқади: қон орқали, жинсий алоқа пайтида ва ҳомиладорлик, туғиш ёки эмизиш пайтида онадан болага. Кундалик ҳаётда у аксириш, йўталиш, ҳаммом, ҳожатхона, сочиқ ёки тўшакни биргаликда ишлатиш орқали юқмайди. Бироқ, бу оддий ҳақиқат кўпинча эътибордан четда қолади, бу эса асоссиз қўрқув ва нотўғри тушунчаларни келтириб чиқаради.

Натижада, ОИВ билан яшаётган одамлар ҳақида асоссиз шубҳалар пайдо бўлади. Аслида, улар кундалик ҳаётда бошқалар учун ҳеч қандай хавф туғдирмайди. На мактаб ўқувчилари, на талабалар атрофдагиларга юқтириш хавфини туғдирмайди. Шунинг учун улар таълим олиш ва жамоат ҳаётида фаол иштирок этишга тўлиқ ҳуқуққа эга.

ОИВ ҳолати ҳисобга олинадиган ягона соҳа тиббиётдир. Бу ерда ҳам асосий мақсад чекловлар қўйиш эмас, балки хавфсизликни таъминлаш, яъни инвазив аралашувларда иштирок этувчи мутахассислар бошқа ишларга ўтказилиши мумкин. Бу меҳнат хавфсизлиги талабларига риоя қилиш механизми.

10 йил давомида аломатлар намоён бўлмаслиги мумкин

Касалликнинг яна бир қийин жиҳати унинг узоқ, номаълум кечишидир. Мутахассисларнинг фикрига кўра, дастлабки босқичда одам ўзини тўлиқ соғлом ҳис қилади, ҳеч қандай аломатлар кузатилмайди. Бу давр баъзан 10 йилгача давом этиши мумкин.

Кейин клиник босқич бошланади, бунда тери ва шиллиқ пардаларнинг шикастланиши кузатилади. Агар ўз вақтида даволанмаса, касаллик ёмонлашиши мумкин.

Статистика нимани кўрсатмоқда?

Мамлакатда ОИВ билан боғлиқ ҳақиқий вазиятни тушуниш учун расмий маълумотларга эътибор бериш муҳимдир.

Қозоғистон дерматология ва юқумли касалликлар илмий марказининг маълумотларига кўра, Қозоғистонда ОИВ билан яшаётган 37 мингга яқин одам рўйхатга олинган. Улардан 61,7 фоизи — эркаклар, 38,3 фоизи — аёллар.

— Ҳозирда мамлакатда ушбу касалликка чалинганлар сони қарийб 37 мингни ташкил этади. Сўнгги йилларда тест ўтказиш кенгайганига қарамай, янги ҳолатлар сони барқарорлашмоқда, — дейди марказнинг эпидемиологик мониторинг бўлими бошлиғи, тиббиёт фанлари номзоди, юқори тоифали юқумли касалликлар бўйича мутахассис Гулжаҳон Аҳметова.

Бироқ, мутахассисларнинг таъкидлашича, расмий статистика вазиятнинг тўлиқ манзарасини акс эттирмайди. Чунки тестдан ўтмаган ва касаллиги ҳақида билмаган одамлар ҳам бор. Бу шуни англатадики, эпидемиологик баҳолашларда ҳақиқий сон янада юқори бўлиши мумкин.

Умуман олганда, Қозоғистонда бу кўрсаткич жаҳон даражасига нисбатан паст. Мамлакатда тарқалиш даражаси тахминан 0,2% бўлса-да, дунё бўйича ўртача кўрсаткич 0,5% га этади. Шунга қарамай, ҳудудлар ўртасидаги фарқлар сақланиб қолмоқда: энг юқори кўрсаткич Шарқий Қозоғистон вилоятида — 0,97%, энг паст кўрсаткич эса Қизилўрда вилоятида — 0,06%.

Янги тенденциялар

ОИВ — бу ҳукм эмас. Замонавий тиббиёт унинг организмдаги ривожланишини секинлаштирмоқда ва ҳаёт сифатини сақлаб қолиш йўлини очмоқда.

— Даволаш ташхис қўйилган пайтдан бошлаб белгиланади. Терапия вирусни тўлиқ йўқ қилмайди, балки унинг кўпайишини тўхтатади. Биз дарҳол ҳаммаси учун даволанишни бошлаймиз. Агар биз вируснинг кўпайишини секинлаштирсак, қондаги миқдори камаяди. "Н = Н" тушунчаси мавжуд, яъни аниқланмайдиган = юқумли эмас. Доимий равишда терапия олиб, бу даражага етган одам вирусни бошқаларга юқтирмайди, — деди Гулжаҳон Аҳметова.

Қозоғистонда антиретровирус терапияси (АРТ) бепул тақдим этилади ва беморларнинг аксарияти уни мунтазам равишда қабул қилишади. Ушбу даволаш нафақат умр кўриш давомийлигини оширади, балки вирус тарқалиш хавфини сезиларли даражада камайтиради. Даволаш билан бир қаторда профилактика чоралари ҳам тобора муҳим аҳамият касб этмоқда. Мамлакатимизда PrEP дастури жорий этилди. Бу инфекция хавфи юқори бўлган, аммо вирус билан касалланмаган одамлар учун самарали профилактика усули ҳисобланади.

Бундан ташқари, сўнгги йилларда ОИВ инфекциясида бир қатор барқарор тенденциялар кузатилмоқда.

— Хусусан, 30 ёшгача бўлган ёшлар орасида янги ҳолатлар камаймоқда. Гиёҳванд моддаларни инъекция йўли билан юқтириш улуши ҳам камайди. Шу билан бирга, ОИВ билан яшовчи одамлар орасида ўлим камаймоқда. Ҳозирги вақтда юқтиришнинг асосий йўли жинсий алоқадир. Кекса одамлар орасида янги ҳолатлар улуши ортиб бормоқда. Бу профилактика ишларини янада кучайтириш зарурлигини кўрсатади, — дейишади мутахассислар.

Қонун ва жавобгарлик

Даволаш ва олдини олишдан ташқари, ОИВ соҳасидаги яна бир муҳим соҳа ҳуқуқий тартибга солиш ва махфийлик масаласидир. Бу ерда асосий тамойил беморнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва жамоат хавфсизлиги ўртасидаги мувозанатдир.

Ташхис қатъий махфий сақланади ва фақат беморнинг ўзига хабар қилинади. Шифокорлар ва психологлар тўлиқ маслаҳатлар беришади ва даволаш ва турмуш тарзи бўйича кенг қамровли тушунтириш ишларини олиб боришади.

— Агар бемор ўз ҳолатини билиб, бошқаларни юқтирса, у қонун олдида жавобгар бўлади, — дейишади мутахассислар.

Бу талаблар Қозоғистон Республикаси Жиноят кодексида ҳам аниқ белгиланган. Хусусан, 118-моддага кўра, бундай ҳаракатлар жарима ва озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.

Касалликдан кейинги ҳаёт

ОИВга бўлган муносабат ўзгарганига қарамай, ушбу ташхис билан яшовчи одамлар учун асосий нарса кундалик воқелик ва ҳаёт тажрибаси.

Айман (исми ўзгартирилган — таҳр.) бунга ёрқин мисолдир. Унинг тақдири шуни кўрсатадики, ОИВ инсон ҳаётини чекламайди, аксинча, янги йўналиш очиши мумкин. Бугун у ижтимоий ходим бўлиб ишлайди ва ўз тажрибасини бошқаларни қўллаб-қувватлашга бағишлайди.

— Мен ташхисни мобил лабораторияда билдим. Лекин бу мени синдирмади. Аксинча, бу менга ҳаётимни қайта кўриб чиқиш имкониятини берди. Мен гиёҳванд моддаларни ташладим ва ўзимни назорат қилдим, — дейди у.

Аввалига маълумотларнинг йўқлиги қўрқувимни янада кучайтирди.

— Мен фарзанд кўролмаслигимни ўйлагандим. Бошқа соғлиқ муаммолари ҳам бор эди. Аммо вақт ўтиши билан ҳамма нарса ўзгарди. Энди менинг оилам бор, эрим билан бирга ишлаймиз, — дейди қаҳрамон.

Бугунги кунда Айман ​​ўз ҳаётини бошқалардан фарқли деб ҳисобламайди.

— Мен шунчаки сурункали касаллик билан яшайман. Ўзимни чекламайман, — дейди Айман.

Унинг сўзларига кўра, энг қийин босқич ташхисни қабул қилиш жараёнидир. Кўп одамлар узоқ вақт қўрқувда яшайдилар ва бу ички стрессга олиб келади.

Стигма — асосий тўсиқ

Шунинг учун бу борада психологик ёрдамнинг роли алоҳида аҳамиятга эга.

— Дастлабки босқичда инсонга ҳақиқатан ҳам ҳиссий ёрдам керак. Яқинлар ва мутахассисларнинг тушуниши ташхисни қабул қилишга ёрдам беради, — дейди Qazaq Expert Club психология бўйича мутахассиси Жадира Сабирова.

“ОИВ билан яшовчи қозоғистонлик одамлар иттифоқи” жамоат фонди ҳам бу йўналишда мураккаб ишларни амалга оширмоқда. Ташкилотнинг мақсади нафақат маълумот тарқатиш, балки жамиятдаги салбий муносабатларни камайтиришга ёрдам беришдир.

— Стигма — ҳали ҳам асосий тўсиқлардан бири. Кўп одамлар камситишдан қўрқиб, тестдан ўтишдан ёки ўз ҳолатини очиқчасига эълон қилишдан тортинишади. Илмий маълумотларга кўра, вирус юки аниқланмайдиган одам вирусни юқтирмайди. Бундан ташқари, баъзи одамлар ҳали ҳам уй шароитида юқиш ҳақида нотўғри тушунчаларга эга. “Муайян гуруҳ” ҳақидаги стереотиплар сақланиб қолмоқда. ОИВ ҳали ҳам кўпинча четга сурилган гуруҳлар (гиёҳванд моддаларни истеъмол қилувчилар, фоҳишалар, эркаклар билан жинсий алоқада бўлган эркаклар) билан боғлиқ, - дейди жамғарма президенти Нурали Аманжолов.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, стигмани камайтириш фақат тиббий маълумотлар билан чекланиб қолмайди. Бу узоқ муддатли, оммавий чоралар билан бирлаштирилиши керак.