Қозоғистонда ким банкротлик тўғрисида ариза бериши мумкин ва бунинг учун қандай талаблар мавжуд

Банкротлик нима?

Банкротлик - бу қарздорни қарзларини тўлашга қодир эмаслигини расман тан олиш тартиби. Банкротлик ҳолатида шахснинг муаммоли қарзларининг аксарияти ҳисобдан чиқарилади.

Бироқ, баъзи мажбуриятлар кечирилмайди. Буларга қуйидагилар киради:

- алимент;

- шахснинг ҳаёти ва соғлиғига етказилган зарарни қоплаш;

- солиқ қарзлари;

- жиноий ҳуқуқбузарлик натижасида етказилган зарар;

- тўлов қобилиятини тиклаш ёки суд банкротлиги тартибини амалга оширган молиявий менежерга компенсация.

Банкротлик тартиб-қоидалари турлари

Қозоғистонда жисмоний шахслар учун банкротликнинг иккита асосий тури мавжуд: суддан ташқари банкротлик ва суд банкротлиги.

Суддан ташқари банкротлик

Агар Қозоғистон фуқароси судга мурожаат қилмасдан банкрот бўлишни истаса, у ваколатли органга мурожаат қилиши мумкин. Бу ҳолда қарз миқдори 1600 ойлик ҳисоблаш кўрсаткичидан ошмаслиги керак. 2026 йилда бу миқдор тахминан 6 920 000 тенгени ташкил этади.

Суддан ташқари банкротликка ариза бериш учун бир нечта шартлар бажарилиши керак:

- фуқаро ҳеч қандай мулкка, шу жумладан умумий мулкдаги мулкка эга бўлмаслиги керак;

- кредиторларга қарз ариза беришдан олдин 12 ой давомида тўланмаган бўлиши керак;

- банк ёки микромолия ташкилоти билан қарзни ҳал қилиш ёки ундириш тартиб-қоидалари амалга оширилган бўлиши керак;

- қарздор сўнгги 7 йил давомида суддан ташқари ёки суд банкротлиги тартиб-қоидаларига дуч келмаган бўлиши керак.

Аризани Қозоғистон Республикаси Давлат даромадлари қўмитаси қабул қилади. Уни давлат хизматлари маркази орқали ёки eGov.kz портали орқали онлайн тарзда топшириш мумкин. Онлайн ариза бериш учун фуқаро ва унинг турмуш ўртоғининг телефон рақами мобиль фуқаролар маълумотлар базасида рўйхатдан ўтган бўлиши керак.

Агар процедурани тугатиш учун асослар бўлмаса, қарздор ҳақидаги маълумотлар электрон ҳукумат порталида эълон қилинади ва 6 ойдан сўнг ваколатли орган банкротлик процедурасини тугатиш тўғрисида қарор чиқаради. Шу пайтдан бошлаб кредит бюроларида кўрсатилган қарзлар бекор қилинган ҳисобланади.

Суд орқали банкротлик

Агар фуқаронинг мол-мулки ёки қарзлари 1600 БҲМ миқдоридан ошса, у фақат суд орқали банкротлик жараёнини амалга ошириши мумкин. Бундан ташқари, у нафақат банклар ва микромолия ташкилотларига, балки жисмоний шахсларга ҳам қарздор бўлиши мумкин.

Суд орқали банкротлик тўғрисида ариза бериш учун:

- кредиторларга қарз 1600 БҲМ миқдоридан ортиқ бўлиши керак, бу йил у 6 920 000 тенгедан ортиқ;

- бошқа кредиторларга мажбуриятларнинг мавжудлиги, яъни кредитор жисмоний шахслар бўлиши мумкин;

- қарз 12 ой давомида тўланмаслиги керак;

- сўнгги 7 йил давомида унга банкротлик процедураси қўлланилмаган;

- қарзни ҳал қилиш бўйича ҳаракатлар банк ёки микромолия ташкилоти билан амалга оширилиши керак.

Судга қандай ҳужжатларни тўплаш керак?

Судга ариза фуқаронинг яшаш жойида топширилади. Бунинг учун электрон рақамли имзо (ЭРИ) талаб қилинади ва Суд кабинети тизимида рўйхатдан ўтиш талаб қилинади.

Судга тақдим этиладиган ҳужжатлар:

- банкротлик тўғрисидаги ариза;

- барча кредиторлар рўйхати (уларнинг манзили, алоқа маълумотлари, қарз миқдори ва муддати кўрсатилган ҳолда);

- қарздор кредитор билан қарзни ҳал қилишга ҳаракат қилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар;

- сўнгги уч йилдаги барча молиявий мажбуриятларнинг тўлиқ рўйхати;

- агар мол-мулк мавжуд бўлса, унинг тўлиқ тавсифи ва ариза беришдан камида олти ой олдин тузилган баҳолаш ҳисоботи.

Аризани судга электрон шаклда тақдим этиш керак. Суд аризани қабул қилиш ёки рад этиш тўғрисида 10 иш куни ичида қарор чиқаради. Аризани қабул қилгандан сўнг, суд молиявий менежерни тайинлайди.

Суд аризани қабул қилган пайтдан бошлаб қарздорнинг Қозоғистон ҳудудидан чиқиб кетиш тақиқланади. Ушбу чеклов фақат истисно ҳолларда, масалан, даволаниш, яқин қариндошини даволанишга олиб бориш ёки дафн маросимида қатнашиш учун бекор қилиниши мумкин.

Банкротлик процедураси суд қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб олти ойдан ошмайдиган муддат ичида амалга оширилади.

Банкротлик кредиторларни алдаш усули эмас. Бу фақат қарзни қайтариш имконияти бўлмаган ҳолларда қўлланиладиган охирги чора. Шунинг учун фуқаролар ушбу процедурага мурожаат қилишдан олдин ўзларининг молиявий аҳволини диққат билан баҳолашлари ва барча вариантларни кўриб чиқишлари керак.