Қозоғистонда қандли диабет ижтимоий аҳамиятга эга касалликлар рўйхатидан чиқарилди: энди нима ўзгаради
ASTANА. Кazinform – Келгуси йилдан бошлаб диабетнинг ижтимоий аҳамиятга эга касалликлар рўйхатидан чиқарилиши соғлиқни сақлаш соҳасида муҳим ўзгариш бўлади. Каzinform агентлигининг таҳлилий шарҳловчиси мутахассислар билан биргаликда мавжуд масалани муҳокама қилди ва ўзгаришнинг мумкин бўлган оқибатларини таҳлил қилди.
Инсулинга боғлиқ ҳаёт: 535 минг киши диабетга чалинган
Соғлиқни сақлаш вазирлигининг маълумотларига кўра, энди диабет мажбурий ижтимоий тиббий суғурта (МИТС) пакети доирасида кўриб чиқилади. Илгари бундай чеклов йўқ эди. Вазирлик расмий баёнотида ўзгариш беморларнинг ҳуқуқларини чекламаслигига ишонтирди.
– Қарор беморларнинг ижтимоий ҳимоя даражасини пасайтирмайди. Аксинча, бу молиялаштириш барқарорлигини оширади ва янги даволаш усулларининг мавжудлигини кенгайтиради, – дейилади вазирлик баёнотида.
Вазирлик маълумотларига кўра, давлат болалар, ҳомиладор аёллар, пеннсионерлар, талабалар, ногирон фуқаролар, ишсизлар ва сурункали касалликларга чалинган беморларга бепул тиббий ёрдам кўрсатишда давом этади.
Республика Соғлиқни сақлашни ривожлантириш маркази маълумотларига кўра, ҳар йили битта беморга амбулатория шароитида дори-дармонлар билан таъминлаш учун ўртача 618 минг тенге сарфланади. Бу — давлат харажатлари. Фуқаролар суғурта бадалларини тўлаш орқали ушбу хизматлардан 10 баравар арзонроқ нархда фойдаланишлари мумкин. Масалан, ўзини ўзи иш билан таъминлаганлар йилига суғурта бадаллари сифатида 51 минг тенге тўлашлари керак. Ногирон беморлар ёки ишсизлар учун бу миқдор давлат томонидан тўланади. Агар диабет билан касалланган шахс муассасада ишласа, иш берувчи бунинг учун пул ўтказади. Ҳеч қандай имтиёзли тоифага кирмайдиган ўзини ўзи иш билан таъминлаган фуқаролар эса бадални ўз чўнтагидан тўлайдилар.
Мамлакатда диабет билан касалланганлар сони тахминан 535 минг кишини ташкил этади. Улардан 504 456 киши ёки 95 фоизи 2-тоифа диабет билан рўйхатга олинган. 30 577 киши эса 1-тоифа диабет билан яшайди, улардан 5625 нафари болалардир.
1-тоифа диабет билан касалланган одамлар умрининг охиригача инсулин қабул қилишга мажбур. Шунинг учун ислоҳотнинг бу қисми уларнинг ҳаёт сифатига бевосита таъсир қилиши мумкин.
– Вазирлик беморларнинг 95 фоизи суғурта қилинганини айтмоқда. Аммо қолган 5 фоизи ҳақида нима дейиш мумкин? Бу тахминан 1600 киши. Агар улар инсулинсиз қолса, бу одамлар билан нима бўлади? – дейди “Диабетик ота-оналар қўмитаси” жамоат фонди директори Руслан Закиев.
“Ислоҳотда ижтимоий омил ҳисобга олинмаган”
Р. Закиевнинг сўзларига кўра, вазирлик “Жамоат саломатлиги ва соғлиқни сақлаш тизими тўғрисида”ги Кодекснинг 196-моддасига тегишли ўзгартиришлар киритган.
– Давлат ислоҳотларни амалга ошириш ҳуқуқига эга эканлиги аниқ. Аммо бу одамлар ҳаёти ва соғлиғи ҳисобига бўлмаслиги керак. Қандли диабет билан яшовчи одамлар аллақачон таълим олиш, иш билан таъминлаш ва даволанишда чекловларга дуч келишмоқда. Бу уларни хавотирга солмоқда, — дейди у.
Қозоғистон диабет тадқиқотлари жамияти раҳбари Жанай Ақановнинг сўзларига кўра, яна бир долзарб масала - бу баъзи беморларнинг айрим дориларга индивидуал муросасизлиги. Бундай одамларга савдо номлари остида, яъни маълум бир ишлаб чиқарувчидан дорилар берилади. Илгари харажатлар маҳаллий бюджетдан қопланар эди. Энди улар рўйхатдан чиқарилгандан сўнг, ҳокимликлар уларни сотиб ололмайди.
– Вазирлик қарор қабул қилишда ижтимоий оқибатларга етарлича эътибор бермади. Қандли диабетни рўйхатдан олиб ташлаш нафақат тиббий, балки ижтимоий қўллаб-қувватлаш механизмларини ҳам камайтиради. Бундай ислоҳотлар шошилмасдан амалга оширилиши керак эди, - дейди Диабет тадқиқотлари жамғармаси президенти.
Қимматчилик VS талаб: Диабет учун етарли дорилар борми?
«Виктоза» ва «Трулисити» каби глюкагонга ўхшаш пептид-1 рецепторлари агонистлари амбулатория дори-дармонлари рўйхатидан олиб ташланди. Руслан Закиевнинг сўзларига кўра, бу дорилар Қозоғистонда ўн минглаб диабетга чалинган беморлар томонидан қабул қилинган. Улар учун бу дори ягона самарали даволаш усули бўлиб туюлди. Ахир, дорилар гипогликемияга (қон шакарининг кескин пасайиши - таҳр.) олиб келмайди, вазнни камайтиришга ёрдам беради, шунингдек, юрак хуружлари ва инсултларнинг олдини олади.
— Ҳа, бу дорилар қиммат. Аммо уларнинг самарадорлиги ва фойдаси анча юқори. Энди биз 2-тоифа диабетга чалинган беморлар орасида юрак-қон томир касалликларининг кўпайишига ва натижада ўлимнинг кўпайишига дуч келишимиз мумкин, — дейди Руслан Закиев.
Диабет амбулатория дори-дармонлари таъминотидаги энг қиммат касалликлардан биридир. Барча харажатларнинг 26 фоизи бунга сарфланган. Шунинг учун мутахассислар диабет билан курашиш учун алоҳида формуляр комиссиясини тузишни тавсия қиладилар.
“Беморнинг масъулияти муҳим”
Қозоғистонда диабетнинг тарқалиши хавотирли даражага етди. Мутахассислар бу касалликни “яширин эпидемия” деб аташади ва профилактика чораларини кучайтириш зарурлиги ҳақида огоҳлантирмоқдалар.
Астана тиббиёт университети оилавий тиббиёт кафедраси илмий ходими, эндокринолог, PhD доктори Ақбаян Марқабаеванинг сўзларига кўра, қондаги қанд миқдорининг юқори бўлиши инсон танасининг бутун қон томир тизимига салбий таъсир кўрсатади.
– Глюкозотоксик таъсир томирларга доимий зарба беради. Исталган вақтда бу буйрак етишмовчилигига, кўриш қобилиятини йўқотишига ёки оёқ-қўлнинг ампутациясига олиб келиши мумкин. Агар Қозоғистонда ҳар куни 100 кишига диабет ташхиси қўйилса, тахминан 5 киши оёқ-қўлнинг ампутациясидан ўтади, – дейди шифокор.
Мутахассис диабетнинг икки тури мавжудлигини эслатади. Биринчиси идиопатик бўлиб, унинг сабаби ҳали тўлиқ аниқланмаган. Иккинчиси ирсий бўлиб, кўпинча семизлик ва жисмоний машқлар етишмаслиги туфайли юзага келади.
– Ҳозирги кунда мамлакатимизда 2-тоифа диабет, яъни семизлик билан боғлиқ тури кўпроқ учрайди. Профилактик чоралар ва скринингни эътиборсиз қолдирмаслик керак. Бундан ташқари, Қозоғистонда эндокринология институтининг йўқлиги ҳал қилиниши керак бўлган долзарб муаммодир, - дейди Ақбаян Марқабаева.
Тиббиёт фанлари номзоди, нефролог Венера Алтинова ҳам диабетнинг жиддий оқибатларига эътибор қаратди.
– Диабет асоратлари бўлган тақдирда, буйрак шикастланиши юзага келади ва бундай беморларга диализ керак бўлади. Бундай даволаш ҳар бир киши учун 5 миллион тенгегача туради. Шунинг учун диабетга қарши курашда уни сақлаб қолиш эмас, балки олдини олиш муҳим, — деди мутахассис.
Ақбаян Марқабаеванинг айтишича, соғлиқни нафақат дори-дармонлар билан, балки турмуш тарзи орқали ҳам сақлаш мумкин.
– 2-тоифа диабетга чалинган одамларнинг турмуш тарзи ҳал қилувчи рол ўйнайди. Тўғри овқатланиш ва жисмоний фаолликни ошириш асосий тамойиллардир. Сўнгги йилларда давлат диабетга қарши дориларга юзлаб миллиардлаб тенге сарфлади. Аммо баъзи беморлар дорини ўз вақтида қабул қилмайди ва баъзида у яроқлилик муддати тугаганидан кейин исроф бўлади. Шунинг учун фуқароларнинг масъулиятини ошириш керак. Парҳезга риоя қилиш ва ширинликлардан воз кечиш энг оддий, аммо энг самарали профилактика чоралари ҳисобланади, — дейди эндокринолог.
Мутахассисларнинг фикрига кўра, диабетнинг олдини олиш уни даволашдан кўра анча самаралироқ. Бироқ, давлат дори-дармонлар ва даволаш чораларини таъминлайди.
Аммо агар ҳар бир фуқаро ўз соғлиғига масъулиятли ёндашмаса, тўғри овқатланмаса ва фаол ҳаёт тарзини олиб бормаса, натижа қониқарли бўлмаслиги мумкин.
