Институционал демократия йўналиши: мамлакатдаги конституциявий ислоҳотлар бўйича сеуллик экспертнинг қарашлари
ASTANА. Кazinform – Янги Конституция лойиҳаси шунчаки ҳуқуқий ҳужжат эмас, балки чуқур сиёсий ўзгаришларнинг аксидир. Бу фикрни “Марказий Осиё - Корея Республикаси” дўстлик ассоциацияси раиси Ли Ок Рен билдирди.
Эксперт Қозоғистонда институционал демократия кучайиб бораётганини таъкидлайди. Унинг сўзларига кўра, мамлакат аввалги суперпрезидентлик тизимидан ҳокимият институтлари мувозанати сақланадиган президентлик тизимига ўтмоқда.
– Ислоҳотнинг асосий элементи шундаки, Давлат раҳбари чексиз ваколатларга эга бўлмайди. Қонун чиқарувчи ҳокимиятнинг таъсири ортиб бормоқда ва қарор қабул қилиш жараёни институционализация қилинмоқда, – дейди Ли Ок Рен.
Жанубий кореялик мутахассиснинг фикрича, вице-президентлик институтининг жорий этилиши халқаро ҳамжамият ва инвесторлар учун мамлакатнинг сиёсий барқарорлиги ҳақида муҳим белгидир. Чунки бу институт “сиёсий бўшлиқ” пайдо бўлишига йўл қўймайди. Бу, шунингдек, ҳокимият ўтиши даврида аниқ тартибни таъминлайди ва ҳокимият ворисини белгилайди.
Эксперт ислоҳотнинг яна бир илғор жиҳатини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, янги Конституция лойиҳаси инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимини мустаҳкамлайди. Ҳужжатдаги айбсизлик презумпцияси, малакали адвокатдан ёрдам сўраш ҳуқуқи ва ноқонуний равишда олинган далиллардан фойдаланишни тақиқлаш каби нормалар халқаро стандартларга мос келади.
– Хусусан, “рақамли конституциялизм”га алоҳида эътибор қаратиш мумкин. Глобал рақамлаштириш даврида шахсий маълумотларни ҳимоя қилиш, алоқа ва молиявий маълумотларнинг махфийлиги масалаларининг конституциявийлаштирилиши Қозоғистонни дунёдаги энг илғор ҳуқуқий тизимларга эга мамлакатлар қаторига қўяди, – дейди у.
Шу билан бирга, миллий суверенитет, дунёвийлик тамойили ва фан ва таълимнинг устуворлиги – буларнинг барчаси ривожланган мамлакатларнинг конституциявий моделларига мос келадиган қадриятлардир.
– Умуман олганда, лойиҳани самарали ўтиш модели сифатида баҳолаш мумкин. Бу аввалги тизимдан тўлиқ воз кечиш эмас, балки демократияни чуқурлаштиришга онгли равишда босқичма-босқич ўтишдир, – дейди эксперт.
Унинг сўзларига кўра, янги Конституция лойиҳасига киритилган кучлар институтлари мувозанати нормаси сиёсий тизимнинг барқарорлигини таъминлайди ва замонавий жамият талабларига жавоб беради.
