Халқ таклифлари инобатга олиниб, Конституция лойиҳасига қўшимча нормалар киритилди — Комиссия

ASTANА. Кazinform — Конституциявий комиссияга келиб тушган таклифлар диққат билан ўрганилди ва Конституция лойиҳасига қўшимча нормалар киритилди. Бу ҳақда Конституциявий суд раисининг ўринбосари Бақит Нурмуханов Конституциявий ислоҳотлар бўйича комиссиянинг ХI йиғилишида айтиб ўтди.

— Конституция лойиҳасининг 8-моддасида мулкнинг икки шакли тан олинади ва тенг даражада ҳимоя қилинади, дейилади. Булар давлат ва хусусий мулкдир. Кўпгина таклифларда ушбу норма барча мулк шаклларини қамраб олмаслиги айтилган. Шундай қилиб, юқорида айтиб ўтилган модданинг 1-банди қуйидагича ёзилган: "Қозоғистон Республикасида барча турдаги мулк тан олинади, кафолатланади ва тенг даражада ҳимоя қилинади", — деди Б. Нурмуханов пойтахтдаги Конституциявий суд биносида.

Лойиҳанинг 14-моддаси 2-бандида эса инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари ҳар бир инсонга туғилганидан бошлаб тегишли эканлиги, улар мутлақ эканлиги ва ҳеч ким улардан маҳрум қила олмаслиги айтилган. Кўплаб фуқаролар ва мутахассислар ушбу нормани кучайтиришни таклиф қилишди ва қуйидагиларни қўшишни сўрашди: "Инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари Қозоғистон Республикаси қонунчилигининг мазмуни ва қўлланилишини белгилайди".

Ушбу таклифларни инобатга олган ҳолда, параграф "Инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари ҳар бир инсонга хосдир, улар мутлақдир ва ҳеч ким улардан маҳрум қила олмайди, Қозоғистон Республикасининг амалдаги қонунчилигининг мазмуни ва қўлланилиши шунга мос равишда белгиланади" деб қайта ёзилди.

— 14-модданинг 3-бандида Қозоғистон Республикаси фуқароси ўз фуқаролигига мувофиқ ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга эканлиги айтилган. Фуқаролик шахснинг давлат билан конституциявий ва ҳуқуқий муносабатларини ифодалайди. Шунинг учун Қозоғистон Республикаси фуқаролари Конституцияда белгиланган барча ҳуқуқлар, эркинликлар ва мажбуриятларга эга ва қонун олдида тенгдирлар. Ушбу модданинг 5-бандига ҳам аниқлик киритилди. Ўзгартирилган версияга кўра, инсон ва фуқаролик ҳуқуқлари ва эркинликларини амалга ошириш бошқа шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини бузмаслиги, конституциявий тузум асосларига, жамоат тартибига, фуқароларнинг соғлиғига ва жамиятнинг инсоний табиатига зарар етказмаслиги керак, — деди у.

Бундан ташқари, Президентнинг Қурултойни тарқатиб юбориш ваколатларини қонун чиқарувчи органни тарқатиб юборишга қўйилган чекловлар билан мувофиқлаштириш бўйича таклифлар келиб тушди.

— Жамоатчилик муҳокамаси учун эълон қилинган Конституция лойиҳасида Давлат раҳбарининг ушбу ваколатлари императив шаклда, яъни таклиф қилинган номзодни тайинлашга (сайлашга) розилик беришдан бир неча бор бош тортилган тақдирда ва бошқа ҳолларда Қурултойни тарқатиб юбориш мажбурий бўлган ҳолда белгилаб қўйилган. Энди Республика Президентининг ушбу ваколатларини диспозитив шаклда шакллантириш ва уларни Давлат раҳбарининг ҳуқуқи сифатида тасдиқлаш таклиф қилинмоқда. Тегишли ўзгартиришлар 46-модданинг 2), 4) ва 8) кичик бандларига, 57-модданинг 1-бандига ва 62-модданинг 1 ва 2-бандларига киритилди, — деб тушунтирди Комиссия аъзоси.

Шу билан бирга, юқорида айтиб ўтилган конституциявий нормалар Қурултойни тарқатиб юборишга чекловлар қўяди. Қурултой фавқулодда ёки уруш ҳолатида, Президент ваколат муддатининг охирги олти ойида, аввалги тарқатиб юборилганидан кейин бир йил ичида ёки Конституциянинг 51-моддасида белгиланган ҳолларда тарқатиб юборилиши мумкин эмас. Иккинчи чеклов Конституцияда белгиланган ҳолларда Президент ваколатларини ўз зиммасига олган шахсга нисбатан қўлланилади.