Бугун — Амал байрами: қадим замонлардан бери авлоддан-авлодга ўтиб келаётган ўзига хос анъана
ASTANА. Кazinform — Бугун Амал(Ҳамал маъносида — таҳ. )байрами, Наврўзноманинг бошланиши ҳисобланади. Шу муносабат билан биз Амал кунида ким ким билан кўришиши кераклиги ҳақида маълумот беришга қарор қилдик.
Улуснинг улуғ кунини янги форматда нишонлаш учун 14-23 март кунлари мамлакатда Наврўзнома ўнкунлиги деб эълон қилинди. Ҳар бир кун қозоқ маданияти ва жамиятнинг маънавий бойлигини акс эттирувчи маълум бир мавзу ва қадриятга бағишланган. Ўнкунлик давр жамиятнинг барча соҳаларини, хайрия ва маданий тадбирлардан тортиб, миллий урф-одатлар ва анъаналар ҳамда экологик акцияларни қамраб олишга қаратилган. Ушбу Наврўзноманинг биринчи куни ғарбий ҳудудларда сақланиб қолган ва йилдан-йилга ўз доирасини кенгайтириб бораётган Амал кунига тўғри келди.
Амал байрами, одамларни зиёрат қилиш одати, қозоқларга хос бўлган узоқ йиллик анъанадир.
Натижада Амал байрами республика даражасида қайта тикланди ва миллий байрамга айланди. Кўришиш анъанаси, қора чанғороқ тушунчаси ва қора қозондан овқатларни татиб кўриш анъанаси қайта тикланди ва шаклланди.
Кўришиш узоқ вақтдан бери Қозоғистоннинг Ғарбий Қозоғистон, Атирау ва Манғистау вилоятларида нишонланиб келинмоқда. Фақат Манғистауда у "Амал байрами" деб аталади.
У кўришишдан фақат номи билан фарқ қилмайди. "Биз қишдан омон қолдик, битта ишни қилдик, битта ишни тугатдик" деган маънони билдиради. Кўришиш шунингдек, Россиянинг Астрахан, Волгоград, Саратов, Самара ва Оренбург вилоятларида, қозоқлар кўп бўлган қўшни Ғарбий Қозоғистонда ҳам нишонланади.
Амал байрами доирасида қозоқ кураши, туя полвон ва тўғизқумалақ каби миллий спорт турлари бўйича мусобақалар, шунингдек, той ва катта пойгалар, шунингдек, този итлари мусобақалари ўтказилади.
Манғистаулик маҳаллий тарихчи Алқажан Едилханнинг сўзларига кўра, Амал байрами, эҳтимол, ўша давр етакчилари томонидан Қозоғистон заминига тарқалган халқларнинг бирлигини сақлаб қолиш учун жорий этилган. Қариндошларникига бориш одати, улар бир-бирининг аҳволини билишлари ва бир-бири билан алоқада бўлишлари учун пайдо бўлган.
Амал куни ким ким билан керак?
— Ёши кичик ёши каттасиникига ташриф буюриб, кўришиши керак. Келин катта овсини ва қайнонасини билан кўришади. Жиян амакисиникига ташриф буюради. Келинни олган қуда, ҳатто ундан ёшроқ бўлса ҳам, унга келин берган қуданикига бориб, кўришади. Узатилган қизнинг оиласи келиннинг бегона уйдаги биринчи наврўзига ташриф буюришади. Қўшниларникига ташриф буюриш шарт. Агар сиз бир кун олдин бирга чорва боқсангиз ҳам, Янги йил куни уларникига ташриф буюришингиз керак. Чунки янги кун келди, Наврўз келди. Амал байрамини жорий этган етакчилар кунига бир марта саломлашишни ва йилига бир марта кўришишни буюришган. Қўл бериб кўришиш шарт. Айниқса, икки қўл билан саломлашиш ўринли. Биз ҳали ҳам оналаримизнинг қўлларини чалиштириб, қучоқлашиб, навбатма-навбат кўришганларини эслаймиз. Бу манзара оққушларнинг кўлда учрашиши каби таъсирли, — дейди А. Едилхан.
Хусусан, Давлат раҳбари Қасим-Жомарт Тоқаев ҳар йили Қозоғистон халқини Амал куни билан табриклайди. Шу муносабат билан, ўтган йилги табригида у Наврўз байрами олдидан кўришиш анъанаси қайта тикланганини ва умумхалқ тус ола бошлаганини таъкидлаган эди.
— Халқимиз азалдан бундай маросимлар орқали биродарлик ва меҳр-шафқат, тинчлик ва меҳр-оқибатни тарғиб қила олган, авлодга олижаноб фазилатларни сингдира олган. Буларнинг барчаси замонавий Қозоғистоннинг ҳалол фуқароси тушунчасига тўлиқ мос келади. Бугунги кунда Наврўз байрами олдидан кўришиш анъанаси қайта тикланди ва умумхалқ тус ола бошлади. Ишонаманки, бизнинг бу ноёб анъанамиз мамлакатимизнинг уйғун ва муқаддас бирлигини мустаҳкамлайди. Ҳар бир оила қувонч ва бахтга тўлсин! Барчангизга сиҳат-саломатлик ва фаровонлик тилайман! Ойдан омон, йилдан эсон ўтайлик! — деди Президент.
Наврўзнинг бошланиши — Амал куни жуда катта аҳамиятга эга. Вақти келганда, кўришувлар амалга оширилади — бу қадим замонлардан бери авлоддан авлодга ўтиб келаётган ўзига хос анъана. Маълумки, Наврўзнинг ўзи форс тилидан таржима қилинганда "Янги кун" деган маънони англатади. Бугундан бошлаб минтақа аҳолиси қозоқ анъаналарига мувофиқ уйма-уй юриб, бир-бирларини кутиб олишади ва кузатиб қўйишади. Бу куни бизнинг миллий ўзига хослигимиз ва қадриятларимиз айниқса улуғланади.
