2026 йилда фуқаролик-ҳуқуқий шартнома билан ишлаганда қандай ҳужжатларни талаб қилиш керак
АSTANА. Kazinform – 2026 йилда Қозоғистонда фуқаролик-ҳуқуқий хусусиятдаги шартномалар қонуний ва қўлланиладиган восита бўлиб қолади. Улар аввалгидек лойиҳа ишларини, бир марталик хизматларни ва пудрат мажбуриятларини бажариш учун фойдаланилади. Аммо вазият ўзгарди: давлат фуқаролик-ҳуқуқий хусусиятдаги шартномаларни меҳнат шартномасини алмаштириш учун қўлланиладиган ҳолатларга қаттиқ қарай бошлади. Kazinform киритилган янгиликларнинг моҳиятини ўрганиб чиқди.
Бизнес ва фрилансерлар учун платформанинг бош директори Анастасия Ускованинг айтишича, киритилган ўзгаришларнинг асосий натижаси — буюртмачи ва ижрочи ўртасидаги муносабатларнинг қандай баҳоланишида.
– Бу ердаги асосий мантиқ оддий. Фуқаролик-ҳуқуқий шартнома – натижа ҳақида, меҳнат шартномаси эса – жараён ҳақида. Агар ҳужжатлардан буюртмачи аниқ бир натижани сотиб олгани ва ўша натижа қабул қилингани кўринса, у ҳолда муносабатлар фуқаролик-ҳуқуқий доирада қолади. Агар ҳужжатлар инсоннинг иш билан таъминланганини кўрсатса – тўловларнинг барқарорлиги, аниқ иш жадвали, «штатдаги ходим каби» мажбуриятлар бажарилса, шартноманинг номи қандай бўлишидан қатъи назар, у меҳнат шартномаси сифатида қарала бошлайди. Шунинг учун 2026 йилда фуқаролик-ҳуқуқий шартнома бўйича ёпувчи якуний ҳужжатлар ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлади. Улар бир саволга аниқ жавоб бериши керак: буюртмачи аниқ нимани олди ва нима учун тўлади. Биргина жумладан иборат расмий акт энди бетараф ҳужжат деб ҳисобланмайди, аксинча заиф нуқтага айланади, - деди Анастасия Ускова.
Унинг айтишича, бажарилган ишлар акти ҳали ҳам асосий ҳужжат бўлиб қолади, аммо у аниқ натижани ҳақиқатан ҳам тасвирлаган ҳолдагина кучга эга бўлади.
– «Хизматлар тўлиқ ҳажмда кўрсатилди» каби умумий формулировкалар энди етарли эмас. Актда аниқ нима қилингани аниқ кўрсатилиши керак: қандай ҳисобот тайёрланди, қандай файл топширилди, қандай иш бажарилди, буюртмачи аниқ нимани қабул қилгани ёзилади. Натижа қанчалик аниқ тасвирланса, компаниянинг позицияси шунчалик мустаҳкам бўлади. Амалиётда таҳлил, маркетинг, IT, консалтинг каби моддий бўлмаган хизматлар ҳақида гап кетганда биргина акт етарли эмас. Бундай ҳолларда ҳужжатлар тўпланади: шартнома, техник топшириқ, якуний ҳисобот ёки натижа файллари, келишиш ва қабул қилиш бўйича ёзишмалар. Ҳужжатлардан нима буюртма қилингани, нима қилингани ва қандай қабул қилингани аниқ кўринса, баҳслашиш анча қийин бўлади, — деб таъкидлади А. Ускова.
2026 йилда солиқ масаласи ҳам алоҳида эътиборни талаб қилади. Агар ижрочида якка тартибдаги тадбиркор ёки ўзини ўзи банд қилган шахс мақоми бўлмаса, буюртмачи аввалгидек солиқ субъекти бўлиб қолади. У жисмоний шахслар даромад солиғини ушлаб қолади ва мажбурий ижтимоий тўловларни ўтказади.
Шу билан бирга, ҳисоб-китобга, тегишли равишда ёпувчи ҳужжатларга бевосита таъсир этувчи ўзгаришлар кучга киради. Жисмоний шахслар даромад солиғи бўйича базавий солиқ чегирмаси ойига 30 БҲМгача оширилди, фуқаролик-ҳуқуқий шартнома бўйича ижтимоий ажратмаларни ҳисоблаш базасининг тартиби ўзгарди: қуйи чегара олиб ташланди, юқори чегара қолдирилди.
Эксперт тушунтирганидек, амалда бу оддий, аммо муҳим бир ҳолатни англатади: актларда кўрсатилган суммалар аниқ ушланмалар ҳисобланадиган рақамларга мос келиши керак. 2026 йилда келишувлар, актлар ва бухгалтерия ҳисоби ўртасидаги ҳар қандай номутаносиблик аввалгидан ҳам аниқроқ кўринади.
Ўзини ўзи банд қилган шахслар билан фуқаролик-ҳуқуқий шартнома бўйича ишлаганда солиқ ва ижтимоий мажбуриятларни ижрочи ўз режими доирасида ўзи тўлайди, аммо бу буюртмачи учун жавобгарлик йўқ дегани эмас.
– Барибир компанияга ижрочининг мақомини ва битимнинг амалга оширилганини тасдиқловчи ҳужжатлар керак. Шартнома, акт, ўзини ўзи банд қилган мақомни тасдиқлаш ва даромаднинг рўйхатга олиниши – камида шу ҳужжатлар бўлиши керак. 2026 йилда муносабатларнинг расмий номи эмас, балки омиллар йиғиндиси баҳоланади, — деб таъкидлади Анастасия Ускова.
Шундай қилиб, янги шароитда фуқаролик-ҳуқуқий шартнома – ишчини енгиллаштирилган тарзда ёллаш эмас, аниқ мажбуриятлар ва натижалар учун восита. Ёпувчи ҳужжатлар компаниянинг ҳақиқатан ҳам фуқаролик-ҳуқуқий моделда ишлаётганининг асосий далили бўлади.
